Skip to main content
Hide Articles List

20 articles on this Page

--------------------------_-AT…

Nodjon Amaethyddol. --

[No title]

[No title]

[No title]

Eheilfiyrdd Ysgsifn yn lion-…

[No title]

--------Cynghor Dinesig Llangefni.

Marwclaeth. Y Barnwr Cave.

Cadi HcndoL

RHOSCOL YN.

[No title]

1 Amaetiiyddlaeth Piydain…

Masnach Yd yr Wythnos. j

Cyngaws Amaethyddol o Jon…

Eefyllfa Amasthyddiastii yn…

News
Cite
Share

Eefyllfa Amasthyddiastii yn Hlirydaiu. Nos Fercher cyhoeddAvyd Adroddiad Diwedd- af Dirprwywyr Ei Mawrhydi a benodwyd i wneud ymcliwiliad i'r cwestiwh o Farweidd-dra Amaeth- yddiaeth," mewn Hyfr glas o 370 o ddalenau. Wrtho ceir yr enwau canlynol:—Is-iarll Cobham, Arglwydd Rendell, M; Chaplin, ]Nlr Long, Syr Nigel Kingscote, Syr Robert Giffen, Mr O. N. Dalton, Mr Charles I. Elton, y Cadben Owen Thomas, Mr John Clay, Mr R. Lacey Everett, Mr John Gilmont, Mr William C. Little, a Mr Charles Whitehead. Penodwyd y ddii-prwyaeth yn mis Medi, 1893, a bu yn eistedd am 177 o ddyddiau—117 o ba rai a aeillduwyd i holi a gwrando tystion. Yn nechreu yr ymchwiliad penodwyd dirprwy- wyr cynorthwyol, y rhai a dalasant ymweliad a manau oedd wedi eu dethol yn arbenig ynLloegr ac Ysgotland, yn cynrychioli gwahanol ganghenau o amaethyddiaeth. Dangosai y canlyniad nad ydyw y maxweidd-dra wedi effeithio yn ogymaint ar bob rhan o Brydain Fawr a'u gilydd. Y Mewn siroedd Ilafur (meddai), lie y mae ei ejffeithiau yn twyaf amlwg, y mae wedi peri coll- edion trymion i denantiaid a pherchenogion tir- oedd. Mewn rhai dosbarthiadau y mae rhanau helaeth wedi peidio cael eu trin neu eu llafurio ac y mae liawer iawn o dir wedi ei dynu allan o diriogaeth yr aradr. Y mae y neillduolion hyn wedi bod yn nodedig o amlwg ar y cleidiroedd endion, ac ar rai tiroedd ysgeifn hefyd. A siarad yn gyffredinol, gellir tynu y casgliad mai po drymaf y tir, a pho fwyaf y cyfartaledd o dir Ilafur sydd wedi bod mown ardaloedd, mwyaf gerwin y teimlid oddiwrth y marweidd-dra." Am erwinder y marweidd-dra, dywedant ei fod i'w ganfod yn y gostyngiad a wnaed yn rhenti y tiroedd, a'r disgyniad sydd wedi cymeryd He yn ngwerth arianol tiroedd amaethyddol. Cyfrifai Syr Alfred Milner fod gwerth arianol y tiroedd yn 1894 yn gyfartal i worth deunaw mlynedd (,'r rhenti blynyddol; ond yr oedd Syr Robert Giffen -cyfrifydd galluog adnabyddus—yn cyfrif ei fod yn y flwyddyn 1875 yn gyfartal i renti deng mlyn- edd ar hugain. Yn ol cyfrifiad yddau foneddwr uchod, yi oedd rhenti blynvddol y tiroedd, fel y prisid hwynt i dreth yr incwm, fel y canlyn:- Yn 1875, yn 66,911,000p, ac yn 1894 yn 55,212, 734p. Yn ol fel yr eglurwyd uchod, yr oedd gwerth y tiroedd hyn yn y farchnad yn 1375 yn 2,007,330,009p, sef ychydig dros ddwy fil a .ait'li o iiliyna-u a chwarter o bunau. Oucl yn 1894 yr oedd eu gwerth wedi disgyn i 1,001,829,212p, sef í. fil a dwy o filiynau o bunau. Mewn geiriau eraill, y mae gwerth tiroedd Lloegr ac Ysgotland wedi disgyn yn mron yr haner mewn pedair blyn- edd ar bymtheg. Dengys y cyfrifon hyn leihad o yn agos i 111 filiynau o bunau yn ngwerth y tir yn y Deyrnas Gyfunol. Dengys cymhariaeth bellach o werth, arianol tiroedd yr ynys hon yn unig yn 1895 ac 1896 leihad o yn agos i wyth cant a phedair ar ddeg ar hugain o filiynau o bunau (834,000,000p), yr hyn sydd yn dangos eu bod wedi gostwng yr haner yn eu gwerth. Gyda golwg ar gyfnewidiadau yn y rhenti, dy- wed y dirprwywyr fel y canlyn — Dengys y tystiolaiethau fod y rhenti yn y rhanau mwyaf marwaidd o Loegr wedi eu gos- twng, ar gyfartaledd, haner cant /y cant, tra ar diroedd gwaelion mewn rhai o'r siroedd dwyrein- iol a. deheuol, nis gollir cael dim rhenti; ac y mae y ffennydd wedi eu taflu ar ddwylaw eu perchen- ogion. Heblaw hyny, y mae y perchenogion wedi myned dan draul gynyddol ar adgyweiriadau, eychu y tiroedd, ac adeiladu ac er y flwyddyn 1892 y maent wedi talu y degymau, a hyny yn fynych heb ddim ad-drefniad ar y rhent. Yn siroedd dwyreiniol a de ddwyreiniol Ysgot- land y mae y gostyngiadau yn y rhenti wedi bod yn mron cymaint ag yn y rhanau gwaelaf 0 Loegr ond yn y siroedd de-orllewinol y mae y gostyng- iadau wedi bod o ddeg i bymtheg y cant. o Gymru yr ydys wedi cael tystiolaeth am os- tyngiadau o ugain i ddeg ar hugain y cant ar dir Ilafur yn y Gogledd ond gyda'r eithriadau ayn, ychydig o ostyngiad* u parhaol sydd wedi bod yn y Dywysogaeth, er fod maddeu a throi yn ol (re- missions and abatements) o ddeg i ugain y cant wedi bod yn fwy cyffredinol. Yn nghylch effeithiau y marweidd-dra. nid yw y dirprwywyr yn gallu penderfynu pa un ai perch- enogion mawr ynte perchenogion bychain o dir- oedd a osodir i denantiaid sydd wedi dioddef fwy- af. Y mae y rhai sydd yn amaethu ffermydd o gryn faintioli wedi dioddef yn llawn cymaint ag unrhyw ddosbarth arall. Gwelid effeithiau y marweidd-dra ar y llafurwr amaethyddol yn benaf yn y lleihad yn nifer y rhai a gymerir i weithio, ac yn afreoleidd-dra yr adegau y gelwid am eu gwas- anaeth. Y prif achos o'r marweidd-dra, yn marn y dir- prwywyr ydyw y Ueihad gcaddol-gynyddol a dif- rifol sydd wedi cymeryd lie yn mhrisiau cynyrch- ion y ffermydd.' Y mae Syr Robert Giffen wedi cyfrif fod gostyngiad yn ngwarth blynyddol y cyn- yrch o bob math rhwng 1874 ac 1891 wedi cyr- kevedd ar gyfartaledd agos i bedwar ugain miliwn o bunau. Mewn perthynas a cHigfwyd daw y dir- prwywyr i'r casgliad fod cryn ostyngiad wedi bod yn mhris gwartheg tewion, yn amrywio o 25 y cant yn y rhai goreu i 40 y cant yn y rhai is-raddol; a bod gwartheg ystor wedi cyfranogi, er i raddau Hai, yn y gostyngiad hwn. Gellir dweyd yr un peth am fyllt. Gostyngodd pris gwlan hefyd lawn 50 y cant yn ystod yr ugain mlynedd diweddaf. Ac nid ydyw y duedd at ostyngiad wedi bod yn llai amlwg yn nglyn a chynyrchion y llaethdy chwaith. Yn ol mynegiad Syr Robert Giffen y mae gostyng- iad o 33 y cant wedi cymeryd lie rhwng 1874 ac 1891; ac ar ol 1891 y mae cryn ostyngiad peHach hopys, er yn gyfnewidiol, wedi syrthio yn is nag wedi cymeryd lie. Y mae y pytatw hefyd wedi gostwng o ugain i ddeg ar hugain; ac y mac y gellir cael elw oddiwrthynt. Oherwydd hyn oil, nid ydyw y dirprwywyr 1 yn petruso datgan eu cydsyniad hollol mewn barn fod y cyfyngder presenol yn nglyn ag amaethydd- iaeth i'w briodoli yn benaf i ostyngiad yn mhris- iau yr yd a bod hyny yn cyfodi o'r gystadleu- aoth sydd o wledydd tramor.'

Y Dirwasgiad Amaethyddol-

! AfLschydon Cyffredin-

NODIUN O'R. DEHEUDIR.

Angladd y Diweddar Dr. Roberts,…