Hide Articles List

9 articles on this Page

Y Bala a'i Han Saslynau

News
Cite
Share

Y Bala a'i Han Saslynau Y GTMDKiTHASrA gyntaf y mae genym son am dani yu y Bala ydyw un a gynaltwyd ya 1767, pryd nad oedd ond 200 o wrandawyr yno ond ar ol hyn cyn- yddodd niter y rhai a gyrehent iddi, a bu'n gyrchfan miloedd Methodistiaid Gogledd Cymru a llawer o'r De, yu eawedig o sir Aberteifi, am dros 50 mlyn- edd. Kid jstyriai neb ei hun yn Fethodist cwbl iirddedig heb fed titivaith o leiaf yn ei oes yn Sas- iwn y Bala, a gailu dweyd, Ein traed a safent o fewn dy byrth di, 0 Jerusalem." Ynoy.r esgyn y llwytban, liwythau yr Arglwydd, yn dystiolaeth i Israel i foliauu einv yr Arglwydd." A'r fath fol- ianu a fyddai yno. a'r beodithion nefol a ddyhidlid ar bobl yr Arglwydd ar hen Green y Bala Y mae lie i gredu fod arnrjw bethau yn tueddu yn gryf i ddwyn oddiamgylch y dylanwadau yr adeg bono na. fodolaut yn awr—yr oedd cenedl y Cymry fel pe newydd ddihuuo o gwsg trvvm anwybodaeth a. llygr- edigaeth; yr oedd yr udgorn ttriin wedi seiuia" o Drefecca fach i macs" o Lanandras i Dyddewi, o Gaergybi i Gaerdydd ac fel "pobl newydd godi o'u gorphwysle, yu llawn o waith, felly hwythau-eu meddwl yu fyw ymsyuiol i lais efengyl held, eu pechodau yn gwa.sgu yu drwm ar eu cydwybodau, uficrn yu gwgu ac anobaith yu tremio yn eu gwyn- eb ar y Haw arall, yr oedd efengyl gras a chariad o enau yr hen dadau yn cyhoeddi diangfa, a'r bobl mewn caulyniad yn llaweuhau ac yn IbUlU, Yr oeàd corph y gynulleidfa ar Green y Bala wedi dod yno a'u calouau yn dyhea am weled y Brenin yn Ei degwch. Hauer addolent weision Duw a draddod- ent y genadwri, a drachtient ddrfroedd yr iachawd- wriaeth gan deimlo mor hyfryd nes raethu psidio gorfoleddu. Y mae lie i ofni fod liawer cymhelliad is yn yr oes aon yn dwyn tyrfaoedd yu ughyd heb- law y duedd ddeadellawl—gwneud ymddangosiad, cyfarfod cyfeillion, ffuriio cyduabod, a boddloui cywreiurwydd deallol-iie. welid mohonynt, fel yr hen bobl, yn ymgasglu yn syrnl i glywed Gair y By wyd gyda'r amcan o gael eu cadw a'u hail en drwyddo. 1 Y mae Ilawer o ddigwyddiadau yn nglyn a. Sasiwn y Bala a'i gwnant yu enwog. Heblaw mai yno y cynaliwyd y Sadynau poblogaidd cyntaf, yma yr or- deiniwyd y brodyr cyntaf i gyflawn waith y weini dogaeth yu Mehefiu, 1811. Yno y trigai y Parch T. Charles, a fu'n offeryn uwchlaw neb arall i ddwyu y Corph i'w agwedd bresenoi. Yn Sasiwa 1790 y pasiwyd r Rheolau er iawn drefu y Gymanfa Ohwarfcerol." Yn 1812 yn Sasiwn y Bala y cawn y Parch Henry Rees yn ymgymeryd a gwaith cre- lyddol yn gyhoeddas gyctaf. sef cadw dyledswydd mewn ifermdy ger y dref lie vr arosai adeg y Sas- iwn. Yr oedd iddo gyfaill, Johu Davies, gydag ef, yr hwn a ddywedodd wrth y brodyr ar 01 myn' adref, Gofyuwch i Harri Rhys weddio mae o'd gweddio cystal a'i dad treiwch o, gael i chi glyvven drosoch eich hunain." Yu 1814 aeth yno drachefnd 'r Sasiwu, ac i geisio Geiriadnr Mr Charles a'r ro hwn, yu nhy Mr Charles, cyfarfu y Parch John Elias am y waith gyntaf. Bu Mr Charles far.v yu yr Hydref dilynol, pan yr oedd John Elias yn 40ain oed a Henry Liees yu loeg—tri yu sefytl ar yr un llawr yr un adeg a wnaethant eu hoi y naill ar ol y llall ar Gymru benbwygilydd. Yma yr ordeioiwyd Henry Rees yu 1&2" a phI egethodd dranoeth ai., v Green o flaen y Parch Ebenezer Richard; Mr Ilees oedd y llywydd blynyddol cyntaf a etholwyd i'r Gymanfa, a hyny yu 1855—tebyg wai llywydd am y tro ddewisid cynt. Rheolid byivyd cyffredin y bobl i raddau gan Sas- iwn y Bala. Cyflogai y gwas a'r forwyn ar yr amod ea bod i gael myuea i'r iSanwu trefuair ffermwr amgylchiadau ei dyddyn fel ag i gael seibiant i fyn'd i'r Sasiwu a'r gwragedd da a edrychent yo iulaen am fisoedd i'r ail wythuos yn MeheSn rhag trefnu a'u i hvvystrai i'r wyl. Felly y disgwyliai pob doa- barth am fisoedd am glywed atheiiulo nerth y Gwir- ionedd, ac nid yo fynych eu siomid. Dechreuai y parotoi yu y dref a'r ffermydd cyfagos rai misoedd ti ll y Sasiwn—gwvngalchid yr adeiladau y tuallan, glanheid y tai oddifewu o'r top i'r gwaelod, papyrid yr ystafelloedd, arliwid y gwaith coed, a chyhoeddid rhyfel cyffredinol yn erbyn pob aflendid a niyrnuuol i'r arogl neu y gol wg. Yr oedd y Sasiwn feliy yn Î Jddion glanhad mewn ystyr naturiol i r ddau hel- aethach nag a barodd yr un inspector of nuisance oyth ar ol hyny. Byddai tlerniwyr a drigent yn rhy bell o'r dref i ddyeithriaid fyned yno i bregethu, yu cario eu bara ymenyn a'u bara ceirch i drigolion y dref i'w rhanu i'r dyeithriaid, ac am d,dyddiau cyn y Sa-iwu byddai y ffyrdd yn dryfrith o forvvyuiou yu cludo'r dant- cithion at angeu yr addolwyr. Am wythaos cyn ac ar ot y Sasiwn, yr oedd pobpeth a phawbyn gysegredig i'r Arglwydd. Pawb oedd a gwagen neu drol gan- ddo, dygai hi i'r Green ddechreu wythnos y Sa iwn. ingyffredm gwneid llwyfaa i'r pregethwyr yu liaig, ac yr oedd yno bwlpud a gedwid yn llofft ystabl y capel yn un pwrpas at wasauaeth y Sasiw4 bob blwyddyn. Gosodid y llwyfan fel centrepiece, y gwageni ar hauer cylcb. o bobtu, a lleni drostynt a phlaaciau i wneud eiateddle o'u mewn. Rhoddai Mr Price o'r Rhiwlas bob gwagea a feddai at eu ^wasauaeth, a gwyl i'w holl wasanaethyddion am y diwrnod. Yn bresenoi y mae pob peth yu barod, ac wyth- nos v Sasiwn wedi gwawrio, foreu Lluu yr ail wyth- aos o Fehefin. Y mae ambell i bregethwr yu troi i iYDU ar ei farch. Yinaeyiiobon-onaaapwyiitiedig i gymeryd gofal holl geSylau y pregethwyr a'r blaeuoriaid fel y deuaut i mewn, a digon o Jehuiaid o blant y dref a'r wlad i'w marchogaeth i'r lie y gorchymrnir hwy. Felly, erbyn nos Lun y mae yno gryn nifer o ddyeithriaid. Ddydd Mawrth y line cyfarfodydd y Gymanfa yn dechrea, a phre- gethu yn y capel y nos. Nid oes fawr o ddyeithr- iaid heblaw pregethwyr a blaenoriaid wedi dod yn rghyd eto ond ddydd Mercher mae'r dref yn de- chreu Ileuwi—y tyrfaoedd yn dylifo iddi o gyfeiriad Ffestiniog, Corwen, Dolgellau, Dinas Mawddwy, Llanwddvn a Llangynog. Deuant o gyrau pellaf siroedd Caernarfon, Fflint, Trefaldwyn, Dinbych, &c., ya fiateioedd o 30 neu 50, mwy neu lai, amrjW va dod tau ganu. Y mae y rhai o'r cyrau pellaf wedi eyebwyn er's deuddydd hwyrach, ac wedi llet- t va ar y ffordd a chuel pregeth mewn tref neu ben tref y daethant drwyddo, a chynal cyfarfod gweddi | yn awr ac vn y man pan ddeuentat lanerch gytieus, Vn ng'nyda gorphwys ychydig. Fel y cyfarfyddai .Y I y tvrfaoedd eu gilydd Y1 y croesffyrdd, chwyddai y dorf a gwresogai yr ysbryd, ac DId anfynych y byddent wedi bod yn neidi > a moliauu cyn cyrhaedd y Bala. Ar ol cyrhaedd y dref byddent yn ymwau trwyu gilydd fel morgrug o ddrws i ddrws i edrych am letty ac ymfcorth, ac yn raddol llenwid pob cornel ellid hebgor yn mhob ty. Gwnai y gwragedd go- faius am v bobl rldiarth" welyau ar lawr a elwid Jn welyau gwylmabsant—heb bren na haiarn i'w godi, oud yu tttat ar lawr, a byddai lloa'd pob ys- tafell o welyau o ryw fath. Byddai Wm. Jones, tterm Rhiwaedog, ddwy Slldir o'r dref, yn myn'd a chant neu ragor gyda, ef adref i gysgu. Yr oedd gandao fatresi a dillad a gofeenyddiau, y rhai a os- I odid ar lawr gyda phedwar mur yr ysgubor, a chysg- ai ugeiniau yno a'u traed tua chanol y Ilawr. Gai pawb ddigonedd o uwd a llaeth enwyn a bwyd plaen or fath, ae vv-e:ii cadw dyledswydd hwyliog yno cerddent i'r Bala at yr oedfa chwech boreu dran- oeth. Byddai Mr Charles yu llettya llaweroedd, a i Mr Simon Llwyd, Plasyudre. Ar 01 oedfa''r boreu, cyrchai canoedd i L.rd y Plas, ac eisteddent a'u cefuavi ar y muriau. Deuai rhai o'r gwasanaethydclion a llonaid llestr mawr o botes, ac un arall a. basgedaid o fara briwedig, a byddai gan bawD gwpan wag i dderbyn y ba-ra a'r poces felly digonid yr oil i foddlonrwydd. Arlwy syml, oud nid y bwyd a dderfydd, oedd yr heu ber- eriniou yn ei geisio yn benaf, ond y bwyd a bery i fywyd tragwyddol. Dywedid y byddai cyuifer a 30 o fiioedd. ar y Green ar ddydd mawr yr wyl. ESai miloedd yno a chadair ar en hysgwydd i eia- tedd ami, a chodent bob yu ail fel na byddai oud ychydig yn gorfod sefyll am yr holl amser. Byddai pobl y gwahanol siroedd, fel liwythau Is- rael gynt, yu dueddol i fod yn sypynau gyda'u gil- ydd ar y Green-sir Fon yma, sir Ga.erna.rfon ac w, sir Ddiubych draw. Ar ymyLHl y dorfgwelid Mr Price o'r Rhiwlaa a boueddigion eraill, yn gofalu ua byddai yno ddini aunhrefa. Byddai Lewis Morris, Llaafachreth, hefyd a'i [fon yn ei law yn cerdded 01 a blaen, a chyffyrddiad tyner a. blaen ei ffon yn ddi- gon i ddystewi rhywuu fyddai'u siarad yu rhy uchel neu wneud unrhyw dwrvy. Bu Johu Ellis, Llan- rwst, yu codi can a ar y Green am lawer blwyddyn Dywedid w clywid ei lais yn eglur o'r Garth Goch, agos i iilidir a hauer o ffordd. Yn ughyfarfod y blaenoriaid a'r pregethwyr, neu yn yr oeifa am chwech y nos o flaen dydd mawr yr wyl, cyhoeddid dyledswydd deuluaidd yn mhob ty yn y dref a'r cylch y noson hono am naw o'r gloch, a byddai'r heolyd 1, am ysbaid ar ol yr awr houo, yn yu berffaith wag, er cymaint o fiioedd o ddyeithriaid fyddai yn y dref—pawb yn gwaddio. Y noson bono ceid Beibl ar fwrdd y dafaru fel ty arall, hyd yn nod pe cedwid ef o oleu haul am flwjddyn wed'yn byddai raid ei gael i'r bwrdd y noson o llaea y Sasiwn." Yn fynych byddai'r hwyl ar y Greea yn faith a chyffrediuol, a chychwyuai cauoedd adref o oedfa'r nos tan orfoleddu arosai niferi o'r pereriuion pellaf hyd dranoeth, gan gael pregeth yn gyffredia am 6 y boreu cyn cyehwyn. Felly y g-vleddent trwy'r holl gyfarfodydd, a byddai cyrddau crefyddol ac aelwyd- ydd am tisoedd yn cnoi eu cil ar Sasiwn y Bala, gan y dygai y rhai elent yno cydrhyngddynt yr holl bre- gethau adref i'w hail adrodd i'r rhai nad oeddent yao. Liawer oedfa hynod a gafwyd yno, megys oedfa y Parch John Jones ar Pa lesad i ddyn," &c. a'r Parch John Elias ar frashau y galon," Ei benau oeddynt1, Dyn yn bras ha u ei galou ei haii 2, gweisiou Duw yn ei brashau; 3, Duwei hunan yn ei brashau. Dywedir fod effaith y bregeth hon ar y dorf yn aonesgrifiadwy nid yu gymaint oherwydd y drvvs gobaith a agorodd yn rhau olaf ei bregeth a'r dychryn a gyuyrchodd ei sylwadau ar y penan nch od, Yr oedd y bobl am ddJddiau megys wedi eu llenwi a. braw, a'r pregethwyr yr un rnodd—bu am i Mr Ebenezer LiichirJ, wrth bregethu ar ei olyu yr oedfa ddau o'r gloch, fathu dweyddim, am, meddai, ei fod yn arswydo rhag bed yn foddion i frashau calon neb. Yr oedd y Gorfoledd ar adegau mor gyffrediaol I nes byddai y pregethwr yn gorfod tewi, a gwneud dim ond gwrtudaw neu ymuno a hwy i gaamol a diolch. Byddai aiiibell i sylw pert yn achlysur i ■ roddi y dorf yn weaffl im o fawl Clywsorn am hen wr o sir Gaernarfon wedi cael gafael ar y penill sy'n dechreu gyda'r geiriau, Heb ofyn dim i mi," ac yn fyrdwa ar bob brawddeg broa gwaeddai Heb ofyn dim i mi." Edrychai ei hen gydmar aruo'n syn, ac o'r diwedd methodd hithau a dal, a llefodd, Shon druan, dase Fo yn gofyn, fase gen ti ddim i'w roi." Bu'r sylw hwn, oedd mor llawn o dduw- inyddiaeth iachus, yn foddion i yru y llu o'i harn- gylch i ganmawl rhad ras. Un tro pregethai cyfaill o'r Gogledd o flaen y Parch Ebenezer Richard, a'r bobl wedi myned i hwyl, ac yn moli yu bar uchel ar ol iddo dewi; ond cododd Mr Richard, gan ofyn iddynt, frodyr bach," dawelu, fod ganddo yntau air i'w ddweyd am Iesu Grist, nafynegasid mo'r. haner eto. Wedi cael ganddynt dawelu, aeth lati i roi penill allan fel hyn: — Minau glywais yn fy ngwlad Son am Iesu, Ei fod ef ar fam a thad Yn rhagori; Daear faith ac uohder nb' Fyth ni ffeindia Arall debyg iddo Fe, Haleliwia. Os drwg cynt, gwaeth gwedi; ni chafodd ddweyd yr un gair arall-dyblwyd a threblwyd y penill, ac aeth yn haleliwia cyffredinol am hir amser. Gobeithio y cawn dipyn o'r hen bwerau eto, ac y bydd i'r llanw unwaith eto gyrhaedd ei hen farciau, fel y bo i'r oes y sydd a'r hon sy'n codi gael prawf o allu y Gwirionedd, a chredu yn gad- arnach yn nwyfoldeb Cristionogaeth a datguddiad, a chaelsicrwydd newydd i ni oil nad ydyw Duw ein tadau wedi gadael ei eglwysi a'i bobl. Ein gweddi fyddo:— Tyred, ddeheuwynt nefol, Pura awyrgylch Dy d £ Mwyda sychder yr eglwys Ag yapryd yr amser a fu. 6, Ve-rulam Street, Lerpwl. D.R. -0-

Dyffryn Clwyd.

-----"Ffoatiniog.!

--0--Corau Cymreig i Paris.

--0-COLLI AC ENILL.

Ar Finton V BdyfrtSwy.

----0--. Nodion o Uwchaleii.

[No title]

Y MOR—GrWISGUEDD Y MOR.