Skip to main content
Hide Articles List

7 articles on this Page

lloffion o'r Eisteddfod.

--:0:-Colofsi Dirwesi

----1)--Dyffryn Ciwyil

0: Cohebiaethau.

[No title]

Ehtetitifod Csnedlaethol Casnewydd.

News
Cite
Share

Ehtetitifod Csnedlaethol Casnewydd. BEIRNIADAETH Y G A D A I R Testyn—" BRAWDOLIAETH GYFFREDINOL." (Parhad.) e.-Dyinaawl] goeth a glan, lawn o synwyr* "o,h ac yn cynwys llawer o swyn a thlysni barddonol* Mae hi'n dra dirodres, ac heb yr arwydd lleiaf o ymdrech celfyddydol. Tyf y gynghanedd am y svniadau mor natnriol a, rhi-gl am L'rea. Nid yw pope, fel rhai, wedi ysgrifenu braslun o'i awdl, ac aid rhaid oedd iddo, oblegyd mae ei. gynilun yn glir, ei syniadau yn goeth, ac mewn iaith mor syml nes yr ymddangosant yn debyg i flodau prydferth dan lèll o wydr gloyw. Dyma fel y dechreua Cyffredinol Frawdoliaeth !-wele bWllC Hawlia bur farddoniaeth; Awen at Dduw, drwy fraint ddaeth,— Duw yn nheulu dynoliaeth. Ond Tad wedi i,tgudclio Ei hun yn y Mafe, trwy yr Hwn yr egyr y bwriadau dwyfol allan o'r byd. Yn ngha'riad Crist y gwel ffynooell y dylan- wad sydd i buro ,10 adferu'r natar ddynol o'i di. rywiad. Cymer olwg ar yr amrywiaeth sydd yn myd dynioo, a chyfyd ymholion lied amheus yn ei feddwl wrth edrych ar anwastadrwydd ilwyddiant" :— A fy hun gai vn gofyn, Be' ddaeth o Frawdoliaeth dyn ? Ond trydd oddiwrth yr "ymholia.d dvddirnadaeth hwn, a. thyr goleuni iddo ar "reol yr amrywiaeth." Gwna alliin fod y gwahaniaeth sydd yn amgylch- iadau dynion wedi eu bwriadu i fod yn ddysgybl- aeth foesol a.rrqnt-i'w dysgu eu bod i fyw er mwyn ea gilydd Gwarthruddo'n greulon ddi-gred-yn enw "dyn Wna cul unigolyn calon-galed. Fel, y darllenwn yn mlaen, teimlwn fod yma ddarnau traethodol iawn eu harddull. Credwn fod lie i athroniaoth mewn ond yn sicr, dylai barddoniaeth fod yn amlycaf yn ei chylch ei hun. Er pob swyn cynghaneddol sydd v-ok-ldynt, teimlwn fod ymresym ad hamddenol a ffurfiol. y llinellan hyn yn eu darostwng i ddim amgen na synwyr cyffredin wedi ei gynghaneddu :— Yma yn rheidus gwmni y rhodiwn, Ac ar ein gilydd beunydd dibynwn Gan hyny'n uchel ae isel ceisiwn 0 hyd ewyllys i wneud a allwn I eraill: na ohiriwr.—roi nodded,— Nid yw ond clylecl, a hono talwn. Mwy traethodol fyth yw ei linellau ar bsrfchynas r.ieistrir,id a gweision, fel y gwelir oddiwrth y dy- fyniad hwn Etc, ar y llaw arall, Os syJwn, gwefwn mai gwall Annuwiol yw hunan-les, A oer edrych mewn rhodres I lawr ar ddibynol lu, I rymusol ormesu. Ond mae ei liaellau dilynol, lie geilw y byd at saf- on Brawdoliaeth Gristionogol, yn dda iawn; a dyma englyn mor swynol ac amserol—yn nghanol cynhyrfiadau presenol cymdeithRs-fel ag y buasai yn dda pe gellid ei ysgrifenu mewn llythyrenau o oleuni ar draws y ffurfafen, moddy gallai'r holl fyd ei. ada.rllen Ato doed, yn ddioedi,—y werin I oeraidd ymsobri Ac yn ngwydd ein Harglwydd ni Gwyleiddied yr arglwyddi! Aiff y bardd yn mlaen i sylwi ar yr arwvddion a wet o gydymdeimlad Cristionogol rhwng dynion Mae yo. yr rdranhon o'r awdl lawer 0 linellau gwir brydferth a tbyner, ac yn gwneud eu ffordd i'r galon ynrhwydd, gan gytfroi ynom awydd i fod yn fwy caredig a brawdol. Yn mhedwaredd ran ei awdl, ceir amryw ddarluniau tarawgar iawn. Dyma fel y desgriSa'r fynwent :— Anwyl orphwysfa unig !-fy anwyl Fynwent gysegredig Fy nghred, tra, 'rwy'n synedig—iin'syllu, Wna drych ei theulu yn dra chatholig. Tuedda i ymdroi vn mysg y beddau, a tbeimlwn fod ystyr i'r llinell:— Digon yw !-nid da y gwnaf-oedi'n hwy. Yn dilyn, ceir ganddo ddarlun o gvdgyfarfyddiad tlawd a ehyfoethog wrth Fwrdd y Cyman. Yn y burned ran, gwna symudiad a ymddengys ar y cyntaf braidd yn an&mserol, ond wrth ei ddilyn yn mlaen trydd allan i fod yn wir fedrus ac effeithiol. Esgynodd i oleuoi y Farn Fiwr, ond disgvnodd yn ol i ddarllen y byd ya ei goleuni hi Wedi bod yn sylwi ar y byd felly, adgofia ni o ba le y dis- gynasai, ac esgyna yn ol i'r Farn drachefn. A phwy na hoffai fod yn mysg y Brawdolwyr hyn ?— Ha ni welir hen olion-o amlwg Bryder yn ngolwg brodyr angelion. Hiraeth.-Rbagfi-,Nenir ei awdl gan "Nodiad" a ()hviiwysi.A,et "-yr olaf vii ddim liai nag arall- eiriad manwl o'r a.wdi, ac yu gorchuddio pedwar tudalen 0 foolscap! Ynuidengys nad oedd gan Hiraeth syniad uchsl a.m ddealitwriaeth ei feirn- iaid, ooide ni fuasai'n cymeryd y fath draffertb i'w goleuo. Modd bynag, nis geilir darllen fawr o'r awdl h<>n heb deunlo. fod ei hawdwr wedi astudio ei bwnc yn drwy&dl, a'i fod yn ei ganu ar hyd y ffordd. Dechreua fel hyn Gyffrodmel Frawdoliaeth !-rho i'th fardd Air o'th, ysbrydiaeth, I'w hudo uwch cwyno caeth- I dy aelwyd ehelaeth. Cyfeiria at ddyhead greddfol dya am rhyw Uto- pia ond yn mha. le y ceir hi ?- Bardd ydwyf yn breuddwvdiaw Ar hyd y dydd. Pryd y daw ? Wedi sylwi ar arwyddion o oerfelgarwch anfrawdol yn y byd, trydd ei wyneb i gyfeiriad gwawr ameer gwell. Yn gyntaf gwrendy ar awgrymiadau y grendigaeth faterol. Onid yw rhoddion Natur yn gyffredjuol ?- Awen fwyn 6a'r cyfan fyd-wyneb gwawr Aithebgorion bziivljd; Ni wyr hon wyroenyd— Forwyn Net! yr un o hyd. Yn ail ran ei awdl, golyga y bardd y Frawdoliaeth yn ngoleuni unrhywiaeth y natur ddytiol-ei. ddy- head am Dad, cymdeithas, fee Er pob gwahan- iaeth arwynebol rhwng dynion &'u gilydd, maent yn un yn y gwaelod, ae oil yn frodyr :— Nid estron yn nod i ystryw-yw dyn, Er dan ddnau amryw; E dyr arawd.oreuryw Yn mhob rhyw d6n mai brawd yw. Bu ymgeistadau o bryd i bryd i gael at ddirgelwcb Brawdoliaeth dvn, n.egys yn Ngwladwriaeth Plato, ond yn ofer. Dss-gel-gredid 'oi y braw l ya gor- wedd yn mhob dyn, ond fod e's an ei dd-jifro :— holi raid, 0 dostedd enaid, sut i'w ddihuno. Dywed y gellir ysgrifenu ar in n bob dyn Dan hon mae brawd yn huno. Ac yn ail ran ei awdl, arwyddion o adgyfodiad y "brawd" a geir. Yma edrychir ar y Frawdol- iaeth yn v>g'>).uni Ymgnawdolind Crist—Mab Daw a Brawd Dyn :— ,,< ,>v Brawd i bawb, dan burdeb oedd, A'i aelwyd gyd,r miloedd. Rhagorol iawn y desgrifia d iyiaawad dyrchafol y Brawd Hynsf ar gymdeithas yn ei holi bsrthynaa- .11. Nid yw'n ymdroi gyda dim yn ovrxjodoi, e:thr yn eiu harwa: n drwy ganoi newydd-deb nc amryw- iaeth cyfoefcho^ o hyd-rhyw agwedd newydd ar ei dewtyn ya troi i fynu yn ddidor Desgiifia'r amser dedwydd pan tydd uorhywdeb aoiaa bar yn cvng- haoeddu calonau dynion, pan fydd cenedloodd y ddiear wedi ymbriodi mewn cariad, a phaa fydd ysbryd aaoliaeth yo rhedeg trwy bob arurywi.aeth. Bydd j holl aelodau y Frawdoliaeth yrndeimlo S'u. .i.u i waed eu bywyd oyffiediiioi: — Pob rhyw un mewn pybyriiidd-rad elv/a O'r Frawdoliaeth sanctaidd: Rhwng y plant trachwant nis rraidd—nao arswyd— Lydanaf aelwyd y wen nef ol aidd. Cryrha o hyd fel yr mlaen, a th-3rfy-aa, gyda Brawdoliaeth berffaith, yn ei chartref Defal. Teimlwn ar ddiwedd yr awdl feddylgar-farddonol hoD. fod ynddi rai pethau nas geiEr eu caamol. Gedy yr argraph a»*nom mewn rhai in&nau o daedd at furseadod coeg ddysgedig. Nid YW'I modd y cyfavcha'r hardd ei ;1wea, weithiau,' yu ychwanega dim at urddas ei waith. Goliyngodd k-ai llmellau gwallus ac amheus o'i law, megys :— 0 ga,naid Secina. Gwasgara hon gysegr-wrid. Nofia can i'w fywiocau. Ein lor byw sydd fwy na'r byd. Gwelir yma hefyd rai arwyddion o ymdrech- rhyw hwyl wneud," a (iiiu y gaiiasu ambell sysiad gael ei fynegi yn well. Er hyn oil, tra'a rhoddi'r ystyriaeth lavmaf i',v diffygioo, yr ydym yn argyhoeddedig mai awdl edidog vayw ar y cyfan. Nid oss berygl i'r darllenydd annghofio testyn y bardd hwn nid am ei fod ya ei enwi, eithr am ei fod yn ei gan a a.r hyd y ffordd. Gaf. aelodd ynddo ar y dechreu, a ddyno ld ef ya ffydd- lou i'r diwedd. Baasai yr awdl yu ysgafa»ch i'w darllen pe'n cynwys mwy o ddarluniau, ac yn gwisgo egwyddorion yn fwy mewn personau ac am- gylchiadau, fel y gwna Pope yn arbeoig. Odd nid dyna nodwedd barddoniaeth Hiraeth; nid brdd. oniaeth ddarluniadol ydyw, eithr ymdreiddiad barddonol i hanfod ei bwnc. Deil yr awdi hon i'w myfyrio, & tbeimlwn ei bod yn gwella wrth ei darllen dro ar ol tro, fel y lluasoga ser yn y ffurf- afen ar nosoa glir i'r neb a barhao i edrych i fynu. Credwn yn sicr ma.i yr awdlau goreu yn y gys- tadleuaeth hon yw eiddo Aderon, Pope a Hiraeth ond nid tr unwaith y gallasom foddioni sin hunain gyda golwg ar yr oreu u'r tair hyn. Fel y cry- bwyllwyd, mae Aderon yn dda iawn—yn gynghan- eddwr diaii, ac wedi gwneud gwell defnydd na neb o'r cygroadau sy'n ysgwyd cymdeithas a chenedl- oedd trwy ddetfroad yr ysbryd gweriyol mewn dynion yd\!tIt erbyn hyn yo credu fod Brawdol- iaeth Gyffredinol yn goiygu hefyd hawliau cyffred- inol, yn ogystal a dyledswyddau, ao nad yw car- dodau yn profi fod dyn yn cael ei hawl. Mawr hoffena y rhan hono o'r awdl lie y desgrifir y cyffroadau presenol fel swn ymdaith y Frawdol- iaeth i'w hetifeddiaeth deg. Awdl amseroi ae ym- arferol yw hi, ac ni synem ddim ps deuvi darnau ohoni. yn boblogaidd ia;»a. Modd bynag, carasem i Aderon dreiddio'n ddyfnich i'w deatyn, ac iddo daro ei drosol yn glir yn sylfeini oedyrn ei bwnc cyn dechreu ohono adeiladu. Yr awdl fwyaf coeth a swynol yw eiddo Pope, Mae ynddi mi llinellau fyddant v:i addurn i len- yddiaeth Gymreig, ac ar got ho if wyr barddoniaeth dloa ac o ffurf ddiarhebol. Ond iiae ei harddull draethodol yn ei herbyn, ac nid yw cliwaith yn cymeryd golwg digon eang ar y pwnc. Carasem weled ynddi fwy o sylw yn cael ei chlu i bawli.au naturiol dynion yn eu perthynas a'r bvd a'r bywyd hwn. Ar y pwynt hwn, rhagora Aderon yn fawr ar Pope. Nid oes genym ychwaneg i'w vsgrioenu ar awdl Hiraeth, heblaw ein bod yn argvhoeddedi;* ei fod yn rhagori hyd yn nod ar Aderon a Pope -yn rhagori'n arbenig yn ei ymdreiddiad i galon ei destyn, a thynu allan ohono y farddoniaeth fwyaf cyfoethog. Cyhoeddwn Hiraeth yn ore-j. yn yr ymdrechfa hon, ac yn deilwng o gael eisteid yn. Nghadair Genedlaethol Casnewydd, 1897. Ar air a chydwybod, PEDROG. (Cytunai Tafolog a Dafydd Morgaowg a'r dy- uchod.)

-0--PEIRIANT CYWRAIN.