Skip to main content
Hide Articles List

5 articles on this Page

Robert Roberts, Dolmelynllyn

Cymru yn y Senedd. |

News
Cite
Share

Cymru yn y Senedd. YR AELODAU CYMREIG A'R ELUSKN I YSGOLION RHEIDUS. YN Nliy'r Cyffredin DOB Ian, bu y cyflenwad dan sylw. Cynygid fod y swm o -710,855p. yn cael ei I bleidleisioataddysggyhoeddus yn Lloegr a Chymru. I? u. Wrth siarad ar hyn dymunai Syr William Harcourt wybod ar ba dir y bwriedid rhoi 5 9J ar gyfer pob plentyn yn ysgolion y trefi a dim ond 3s 3c i blant ysgolion gwledig. Beirniadodd yn Hym ymddyg- iad Archesgob Caergaint yn nglyu a. tfurfiad y cym- deithasau i arolygu'r rhoddion ivsgolion gwirfoddol -Mr Balfour a ddatganodd nad oedd gan Arch- esgob Giergaict unrhyw awdurdod ar weinyddiad y Ddeddf Addyeg, yr hon oedd hyd yn hyn yn gweithio'n rhagorol, a'r cyttideithastu yn cel eu ffurfio yn gyfiyin.-Syr John Gorst a syiwodd nad oedd gan Swyddfa Addysg ddim a wnelai a'r dull y ffurfid y cytndeithasau. Gwir idclo ef awgrymu y priodoldeb i'r cymdeithasau fod yn siriol yn hytrach nag yn ol maint esgobaeth, ac yn anenwad- ol yn hytrach nag yn enwadol, ond ofnvi nad oedd eiu Cristionogaeth yn ddigon perifaith i aliuogi J cyfundebau crefyddol i gydweithredu. 0 Mr T. E. Ellis a sylwodd nad oedd Syr John yn gyson, oblegyd dywedodd mai gwyliedydd ae nid gweithredydd ydoedd ef yn nglyn & ffurfiad y cym- deithasau, ac eto bu raid iddo gyfaddef fod Swydd- fa Addysg wedi anfon cylchlythyr allan yn bygwth rhoFdirwy arianol ar unrhyvv ysgol a wrthodai ymuno a'r cyfryw drefuidau, Yn mhiith Ymneill duwyr, a lluaws o Eglwyswyr, yr oedd teimlad cryf yn tfinu ac yn cynyddu mai gwell i'r Wlad- wriaeth, i'r plant, ac i achos crefydd ydoedd i addysg fod yn genedlaethol ac nid yn enwadol. Ond effaitli y Mesur Addysg diweddaf, ac yn neill- auol y cymdeithasau esgobaethûl (diocesan associa- turns) ydoedd gwneudJyr anhawsderau yn fsvy i gyr- haedd yr amcf4n. Ceisiodd Syr John Gorst gynal y ddamcaniaeth nad oedd y cymdeithasau hya i fod ond cyrph cyfarwyddoS, ond yr oedd Arglwydd Oranbourne a Mr Balfour wedi cydnabod mai hwy fyddai yr offerynau a'r psirianau yn y drafodaeth hir a alwiti y pendefig ya fydolrwydd, ond mewn gwirionedd amcan y peirianau hyn ydoedd myoed yn erbyn y byrddau ysgol yn y trefi ac Yrnneilldu- aeth yn y pantrefi. Amheuai yr haer;ad na fyddai'r cymdeithasau hyn yn gryfion. Boed iddvnt ystyr- ied galluoedd yr esgobion yn neillduoi yn Nghymru. Yn gyntaf, meddent ddylanwad fel prif swydd- ogioa crefydd; ond uwchlaw hyo, fel nawddogwyr y mwyafrif o fywoliaefchau yn gyffredin yn eu hesgcbaeth, ac yr oedd pob I' curad a chlerigwr at eu trugaredd, a phe cymerai un ohonynt gwrs croes i farn yr esgob—er i hyny fod yn unol a dymuniadau mwyafrif y plwyf- oiion, nodid ef fel gelyn i'r esgab ac i addysg gref- yddol, a byddai yn sicr o ddyoddef am hyny. Nid yn unig yn Nghymru, ond mewn parthau helaeth o Loegr, un ofn oedd gan y cierigwr i ffurfiad bwrdd ysgol yu y plwyf, a hwnw ydoedd ofn yr esgob. Po hiraf a chwerwaf y drafodaeth, sicraf yn y hyd fyddai'r esgobion o arfer eu dylasowad aruthrol. Yr oedd gan yr esgobion allu pellach hefyd, fel aelodau o Dy'r Arglwyddi, ac y n preswylio arn rai misoedd bob blwyddyn ya Llundain. Oient felly fynedfa i'r swyddfeydd cyhoeddus, ac arferent eu dylanwad dirfawr yno drachefn. Nid cyfundrefnau diniwed fyddai'r cymdeithasau hyn a ddygid i fod gan DJeddf Ysgolion Gwirfoddol, a'r rim a dder- bynient eu cronfeydd arianol o'r pwrs peirianau sectol nerthol fyddent i ymosoi ar Ym- neillduaeth ya y peotrefi, ac ar gyfundrefn eang, genedlaethol, o addysg ya y crefi mawrion. Annheg iawn oedd y gwahaniaeth a vvceid yn y rhoddion at yr ysgolion yn y w!ad rhagor y rhai trefol. Cyd- mbyddid yn gyffredin mai y ddolen wanaf yn nghadwen addysg ydoedd dolen yr ysgolion gwledig. Yn y rhan fwyaf o'r ardaloedd Cymreig lie yr oedd bwrdd-ysgolion yn effaith tyfiant a dymuniad y bobl, ceid yr athrawon yn ymdrechu'n egniol i gyfranu eystal addysg ag a fwynheid yn y trefi. Beth oedd i gael ei wneud hefo'r 630.0Q0p.? Yr oedd y swm i gael ei anfon allan gyda'r nod canlynol arno, sef fod y byrddau-ysgolion oedd wedi cyrhaedd y fath safon uchel yn y trefi i gael 5s 9c ar gyfer pob plentyn, ac nad oedd ysgolion y wlad, lie yr oedd safon addysg lawer yn is, ond i dderbyn 3s 3c y pen. Yr oedd yr arian hyn i gael eu harfer yn benaf i gadw draw o'r trefi y peth heintus hwnw—bwrdd ysgol. Addefodd Mr Balfour yn ei araith yn St. Helens, ei fod yn edrych ar fwrdd ysgol fel rhywbeth tebyg iawn i haint Yr oedd mwy o ddarbodaeth yn y pen draw i gael ysgolion ysplenydd, athrawon uchelradd, a thalu'n I dda iddynt, na chodi hofelau truenus o ysgolion ac haner llwgu'r athrawon. Elai y swm mwyaf o'r I arian i annghydraddoli tref a gwlad, ysgol y bwrdd ae ysgolion sectol, ae Eglwyswyr ac Ymneillduwyr. Mr William Jones a sylwodd fod mudiad ar I droed i gorphori'r oil o Ogledd Cymru yn un gym- deithas dan y Ddeddf. Credai y byddai'r rhanbarth felly yn llawer rhy eang i iawn weinyddu'r rhodd- ion. Ceid tair ysgol Frutanaidd yn Methesda. Chwarelwyr oedd y'rhan fwyaf o'r rheolwyr, ac nis gallent fforddio yr amser na'r arian i fyned 20, 30, nei 40 milldir i gyrddau'r gymdeithas ae fe ddylai y chwarelwyr hyny fod yn bresenol i sicrhau fod yr arian yn cael eu rheoli yn iawn, sef i berffeithio addysg. Mr Lloyd George a fethai ddeall yr egwyddor ar yr hon y gweithredai Swyddfa Addysg wrth wahan- iaethu rhwng ysgolion tref a gwlad. Pe gwybyddid pan oedd y mesur yn cael eidrafod fod y fath gwrs i gael ei gymeryd, ni chawsai byth ei basio heb i welliant gael ei gynyg arno. Yr oedd y mesur yn annheg hefyd at yr ysgolion Ymneillduol, oblegyd hwy oedd yn y mwyafrif mewn parthau gwledig. Parth ffurfiad y cymdeithasau, disgwylient y buasai swyddfa addysg wedi gweithredu mwy o allu ac awdurdod yn eu ffurfiad. Ar hyd y wlad ffurfiwyd cymdeithasau oeddynt yn hollol yn nwylaw y blaid glerigol i'w ilywodraethu. Byddai i'r esgob lywodraethu'n oruchaf. Yr oedd hyn yn resynus er budd y plant. Un canlyniad o roi'r arian y gofynid am danynt fyddai gwneud y rhan fwyaf o'r ysgolion eglwysig yn annibynol ar danvs- grifiadau gwirfoddol. Byddai i'r cymdeithasau fod yn ffafriol iawn i'r ysgolion hyny lie y dangosa'r athrawon gyrnhwysder arbenig i ddysgu credoau neillduol i'r plant. Yn Nghymru, lie yr oedd mwy afrif y plant yn Y mneillduoI, cymerai rhieni fwy o fantais o adran y gydwybod" nag a wnaethanfc hyd yn hyn ac yn ymarferol byddai i'r holl blant ymneillduo yn ystod yr criau y dysgid credoau, fel gwrthdystiad yn erbyn ymddygiad Swyddfa Addysg yn gwahaniaethu rhwng ysgolion trefol a | gwledig ac yn rhoddi caniatad i ffurfiad cytndeiih- asau esgobaethol. Oynygiodd fod y swm i gael ei i ostwng 100,000p. Pan ymranwyd ar y cynygiadcaed— j Dros ostwng y swm 34 ¥n erbyn 139 Mwyafrif yr. eibyn 105

Cwreiohfon.I

--0--¡ Arholiad Corsedd y…

Newyddlon Cymreig. r