Skip to main content
Hide Articles List

5 articles on this Page

Robert Roberts, Dolmelynllyn

News
Cite
Share

Robert Roberts, Dolmelynllyn [Gan UN A'I HADWAENAI.] II.—-NICANDER. ftxiWNG triugain a phedwar ugun mlynedd yn oi, yr oedd ardal Dolgellau yn gyfoetbog o I ieirdda llenorion, a Chymdeithas y Cymreig- yddion yn llawn yni a bywyd, a'r cyfarfodydd yn ami, ac nid oedd yn beth anhawdd cael cyf- arfod o feirdd y pryd neu y mm y mynent. Yr oedd yno gyfarfod o feirdd un diwrnod yn Dol- melynllyn, a chynelid yno yr hyn a elwid yn GyffCier. Yr oedd y gair yn hysbys i'r hen Oyrary y mae gan Gwilym Owen Pughe a Chynddelw yn eu geiriaduron. Ni chlywais y gair erioed ond pan adroddwyd hanes y cyfarfod Iwn imi. M itti o Eisteddfod ateb parod yd- oedd, a phawb yn atb yn ei gwrs. Ceir yn hanes bywyd Dewi Wyn engraipht o'r dull y byddai beirdd yn ateb eu gilydd. Wrth gyfar. lod a R. ab Gwilym Ddu, dywedai un ohonynt Tywydd oer,—tuedd eira. Atebodd y Ilail Mae pob dydd yn dywydd da. Dywedodd rhywun yn Eisteddfod Caernarfon Mae eisiau cylch am ben Sion Cain. Atebodd Wil Ysceifiog yn y fan Oes, agos eisiau ugain. Ji. phan oedd Wil yn gwerthu Cell Callestr, ei weithiau barddono], daeth i Eifion at Dewi Wyn i ofyn ei nawdd. Fedri di brydyddu ?" bai Dewi. ."iedra os caf fi bin ac inc." Daeth Dewi a'r inc a'r pin iddo, gan ddweyd :— Dyma inc heb na rhino na rlioch. Ddigonedd o ddu genoch," meddai Wil ar eiliad. Yn NolmelyniJyn y ,clywais y stori. Rhywbeth fel hyn oedd yn my n'd yn m'aen yno pan ddaeth gwr isaanc i ofyn am waith yn y Felln. Sae-e coed ydoedd. Ar ol holi o ba le yr oedd yn dod, O," ebai gwr y ty, yr ydsch chi yn gwybod am Meirig ab Oybi V' Y fi ydi o," oedd yr ateb. Gwa- hoddwyd ef ar unwaith i blitb y cwmni. Yr oedd yno ysgrifau o dan enw Meirig ab Cybi ar y pryd ya ymddangos yn Seven Gromer, yn tynu cryn sylw ac wrth i'r Cyff Cier fyned ya mlaen aid hir y bu y gwr ieuaric nes dod allati yn fuddugoL Dyna fel y clywais yr hanes, a dyna gyfarfyddiad cyntaf Morris Williams, neu Meir- ig ab Cyb', neu ar ol hyny, Nicander, a ;R.R. Aeth odJiyno i L uifachreth, Meiripn ar ol hyny i gadw ysgol wedi hyny aeth i Ryd- ychen, a pharhaodd y cyfeillgarwch tra y buont byw. lElJAN AWST -oedd ei brif gyfaill. Yr oedd yn bresehol pan ddaeth Nicander y tro cyntaf i Ddolmelynllyn. Ac yr oedd serch cryf rhwng y ddau. Mynych y iaoniai am Mr. Pugh ar ol iddo farw yn 1839. 'Er mai ffordd chwithig i adrodd hanes bywyd dyn ydyw dechrou gyda'i farwolaeth, rhaid gwneud byny'n awr trwy roi talfyriad o'r hanes fel y mae yn y Dysgedydd am y flwyddyn bono MARWOLAETH JOHN PUGH, YSW., CYFEEITHIWR, DOLGELLAU —Er galar dwys a cholled drom i'w berthynasau a'i gyfeillion, ymadawodd Mr.* Pugh a'r bywyd marwol hwn ar yr 16eg o Chwefror, 1839, ar ol byr gystudd, yn 55ain mlwydd oed. Ganwyd Mr. Pugh yn Melinyfraenen, yn mhlwyf Celynin. Pan oedd yn faban syrthiodd i'r tan a niweidiwyd ei law ddehau yn ddirfawr, fel na ddaeth y canolfys a'r tteddygfys byth i'w maintioli. Ni chafodd ond naw "mis o ysgol, Pan ydoedd yn fychan yr ydoedd yn ddeallus nodedig. Dysgai unrhyw beth a ddodid ger fron. Pan yn 13eg oed daeth 1 Ddolgellau i arferyd 81 ysgrifell mewn swyddfa gyfreithiol. Wedi bod dros rai blynyddau yn ysgrifenydd, rhwymodd ei hun i ddysgu argraffyddiaeth; ac yr oedd ganddo byfryd- wch nid bychan ynddo a chadwodd argraphwasg yn ■ei feddiant hyd ddiwedd ei oes. Ar ol hyn drachefn ymrwymodd i gael ei ddwyn i fynu yn y gyfraith, ac Wedi dyfod yn rhydd dilynodd yr alwedigaeth enwog on yn ei swyddfa hyd ei ddiwedd. Er bod cyrbaedd iawn wybodaeth o gelfyddyd mor ddyrus a'r gyfraith yn gofyn holl feddwl ac amser ei myfyrwyr, eto bu ef yn ddiwyd iawn yn ystoriaw gwybodaeth helaeth Hewn ysgrifenyddiaeth, rhifyddiaeth, hanesyddiaeth, barddoniaeth, duwinyddiaeth. &c. Anfynych y cyf- arfyddais a neb yn fwy hyddysg yn y Beibl nag ef. Yr ydoedd yn ysgrifenydd cyflym, eglur, a theg. Xsgrifenodd lawer mewn rhyddiaeth a barddoniaeth cylch-gyhoeddiadau, ond oil bron dan ffugenwau. Ei enw b irddonol fynychaf oedd Ieuan Awst, ond Thoddai ffugenwau wrth ei draethodau yn ol natur ei destynau. Ei ysgrifau oil ydynt yn addurnwych, ac yn dangos fod eu hawdwr yn Gymreigydd rhagorol o dda. Fel Cymreigydd yr oedd heb ei ail: beth byn- ? nis gwn am ei gyffelyb. Chwiliodd yn fanylgraff It Wreiddiau y Gymraeg. Fel bardd yr ydoedd yn dra Illarawiadol ac yn hynod o ddarluniadol. Ysgrifenai ryddiaith a barddoniaeth yn ystwyth a grymus. Fel cyfreithiwr, yr ydoedd yn fanylaidd ac uniawn fel gwladwr, yn amddiffynydd gwresog egwyddorion r!1yddid a chyfiawnder. Parai ei bresenoldeb i'r gyf- sillach fod yn ddiddan a buddiol. Anhawdd oedd eyfarfod ag un o wybodaeth gyffredinol helaethach naS ef. Fel dyn, yn ddiau, yr oedd yn sefyll yn ^hlith blaenoriaid ei oes a'i genedl. Ysgrifenwyd y nodiadau gan un oedd yn S^ybod am dano, ac yn dilyn ceir englynion Spffadwriaethol gan Bardd Mawddach, Meirig "rill, Gwilym Aran, a Dewi Wnion. Dyma y d<*au olaf — Ow Ieuan Awst, ai'r un wedd—a'r annoeth Yw'r enwog mewn llygredd? Wele'n awr gawr yn gorwedd, Mawr ei bwyll, rhwng muriau bedd Ffrwd ydoedd o amgyffrediadau-cryf, Wr craff ei feddyliau Er corphyn o briddyn brau, M6r o ddyn mawr ei ddoniaa.-DEWI WNION. yn ol a glywais am dano, nid ydyw y des- ej yn ormodiaith. "Mor o ddyn mawr { ddoniau" ydoedd. Ysgrifenodd lawer o nau yn amser y Reform Bill 1832, ac ar r^ddid J Pabyddion. Efe oedd yn argraphu'r f^Qtdydd o ddechren y fiwyddyn 1833 hyd ei 0hW th, aear glawr y rhifyn y dyfynais Dolg >llau Argraphwyd gan John gn, Heol Finsbury." Yr oedd yr argraphdy er.wymyl swyddfa a'i dy. Ivy Hous'e ydyw yr P1:680130^- Mr. Evan Jones oedd ei olyn» tel argraphydd. #

Cymru yn y Senedd. |

Cwreiohfon.I

--0--¡ Arholiad Corsedd y…

Newyddlon Cymreig. r