Skip to main content
Hide Articles List

8 articles on this Page

<'''-----Robert Roberts, Solmelyniipi

News
Cite
Share

< Robert Roberts, Solmelyniipi (1790-1857). [Gan UN A'1 IT ADWAKNAI.] -l'iANF-R caijl rnlyn-e(ld yn el, yf oedd yr enw yn bysbys drwy Ogledd Cymru. Yn Dolmelyi-illyn y -treuliold ei ces, ae. w-th yr enw hwn yr adna- byddir ef. Ganwvd. ef yu Ninbych, lie hefyd y bu farw ar y 12fed o Orphenaf, 1857-ddeugain mlyn- edd i'r wj thnos ddiweddaf. Fan ar ei daith o Ddolmelynliyn i Lerpwl, daeth trwy D dinbych i •edrych sir- ei ehwaer. Tarawyd ef gan ergyd farwo! o'r paslys, a chladdwyd ef yn Henlian, lie befyd y gorw^dd ei dad a'i deidiau, gan mai Hen- llan ydyw claddfa hen deulu'i Green. Mae'r ty gerllaw tvef Dinbych heb fod yn mhell o Orsaf y Reilffordd, er ei fod yn rnhlwyf Henllan. Yr oedd Nathaniel Roberts, Rosa, a'r brodyr John T. Roberts, Hecry a David Roberts o Utica, Chicago, a Sacramento ya gefndryd iddo. Hwn oedd y John T. Roberts (Rosa) a fu'n chwilio am y Madog- iaid, ac a fethodd gael eu banes, (Gwel Seren Corner.) DOLMELYNLLYN. Saif yr hen balaady ar un o'r llauerehi pryd- ferthaf a mwyaf rharnantus ya Nghyravu. Gerllaw iddo mae'r afon lvhwddach yn llifu, ac un o'r llyn- au gloywaf ar yr afon ydyw y Melynllyn." Ad- naby(](Iit, Ilynatilr af,), wrth eu berwau Llyn yr Eryr, y FfynoneH, LJyn y Berw Gwyn, a'r Graig Gethin a'r Melynllyn. Maent yn hollol hysbys i bysgotwyr y Ganliwyd.. Y llyn a nodwyd roes ei enw ar y ddoi ac ar yr hen bslas. Ar dir Doly- melynllyr- y rria\'r Bhaiadr Du, yr hwn a adna- byddir yn awr fel y Dolymelynllyn Falls. Dros y jcreigiau hyn y disgyn yr afon G>mlan, dyfroedd yr hon sy'n troi Melin y Ganliwyd. Melin yd. oedd hon yn yr hen amsernedd ond oddeutu 1818, daeth Robert Roberts o'r Feifod, Llangollen, i'r -Ganliwyd i fyw, a throdd y felin yd yn felin lifio a thyrnio ac yn melin y Ganliwyd, yr hon sydd ychydig gsnoedd o latheni o'r Ddolymelynllyn y dechreuodd fasnach a wnaeth ei enw yn adna- byddvis o Bwllheli i Lerpwl Yr oedd ganddo gyleh liuosog anarferol n gyf- -eillioa a chydnahod-yn mhlith eraill Ieuan Glan Geirionydd, Alun (Blackwell), Caledfryn, Gwr. gant, Cawrdaf, R. ap Gwilym Ddu, Ieuan Awst, Llywelyn Idris, Cy uddelw, Meurig Ebrill, Tal- haiarn, Pedr Fardel, Bardd Mawddach, Gwilym Hiraethog, Robin Ddu Eryri. & Ceir byr gry- bwyHiad am dano gan Robin Ddu yn hanes ei fywyd o flaen ei weithiau barddonol. Bvddain arfer an- ion Seren Gomer gyda chariwr Car i Ieuan Glan 'Geirionydd, a byddai yntau ar ol ei darllen yn ei hanfon gyda chariwr y Wyddgrug i Alun ac yna, I pan yn dod o Lerpwl, byddai'n cael y rhifynau gyda'u gilydd. WILLIAM JONES, PWLLHELI. Yr oedd ef a Wm. Jones yn gyfeillion mynwesol. Masnachydd ac adeiladydd llongau ydoedd, a lienor da er fod ganddo fasnach hela-eth. Ceir am- cryw lythyrau o'i eiddo yn Seren Gomer pan oedd Gomer eto'n fyw (1819 1821). Ond mae'n debyg nad ydyw ei fasnach helaeth ar gof a •ehadw fel y mae englyn anfarwol Dewi Wyn o xEifion, yr hwn a gyfansoddodd wrth weled Wm. Jones yn brysur yn ysgrifenu :— Athroniaeth Hythyrenau, -ysgrifen, Dysg ryfedd yn ddiau Ynddi cawn ein llawn wellhau- Duwdod y celfyddydau. Yr oedd William Jones yn arfer dod i'r Ganliwyd at ei gyfaill i brynu coed llongaa; ac yr oedd Mongwriaeth yr Abermaw, Nefyn, a Phwllheli mewn tipyn o fri y pryd hwnw. Y mae tri chwar- ter canrif wedi myned heibio er yr amser yr oedd yn ysgrifenu i Seren Gomer-cyn bod son am long- au heiyrn ac Atlantic liners. Cyrchid y coed o'r Ganliwyd i Faesygarnedd, Llanelltyd, ac yna efo'r dw'r i'r Bermo a Phwllheli. Lie nodedig oedd y Ganliwyd am dderw llongau. Ynotyfoddy Bren- hinbren, o fewn haner miUdir i Ddolymelynllyn, a nodir y twll hyd heddyw lie y safai, Yr oedd mor fawr fel y gorfu iddynt ei dadwreiddio gan oad oedd lif yn yr oes hono ddigon o hyd i'w thori oblegyd praffder aruthrol ei boi. Yr oedd y penill hwn ar lafar gwlad Brenhinbren y Ganliwyd, pren tirion, fe'i torwyd, Mewn bariaeth y bwriwyd o'r aelwyd lie 'roedd, Fe dyfodd yn gapten, heb fisio un fesen, Ar goedydd glyn Eden glan ydoedd. Oyfeiriaf eto at yr hyn a glywais pan yn hogyn yn ei gylch. Eden ydyw'r afon sy'n dod o gyfeir- iad Trawsfynydd tua'r Ganllwyd, cyn iddi ymuno a'r Fawddach yn Llyn Aberdwyafon. Fel y mae yr enwau Cymreig mor ddesgrifiadol! Ac fel y cry- bwyllais, y mae holl lynoedd y Ganllwyd yn adna- byddus i'r pysgotwyr wrth eu henwau priodol. Y chydig yn is i lawr y mae'r Gamlan, yr hon sy'n troi Melin y Ganliwyd, yn uno &'r ddwy. Glywais finglyn i'r tair, ond nid wyf yn ei gofio fel hyn y terfyna A'r tair hyn, yn un llyn llwyd, Yn genllif ddaeth o'r Ganllwyd. Pan ddaeth R.R. i'r rhanbarth hwn, tua 1818-19, yr oedd yno hen wr yn fyw yn cofio'r brenhinbren. Darluuiai ef fel pren a'i geinciau yn chwalu, a'i fon heb fed yn hir ei geinciau yn cyrhaedd dros y firdd. Trwy ddriugo blaenau y ceinciau y byddai Ðt a phlant eraill yn gullu cyrhaedd y bon anferth, fi ^>'leilt eu hunain trwy ymguddio ynddo, a "Uchio gwy Trawsfynydd & cheryg pan y byddent yn dod o ffair Dolgellau. Yr un gwr, Evan Evans, ^olybedwlwyn, a ddywedodd wrtho ei fod yn cofio yn y Goetref, y tyddyn nesaf at Dolytnelynllyn, noson lawen, a thair aeres ar ddeg yno'n dawnsio. Fel y mae'r wlad wedi newid !-y tiroedd wedi eu buno a'r tyddyn wyr annibynol wedi eu llyneu i "iw gan y tsawrion, Yn mha le y ceir tair aeres ar ddeg yn awr mewn dawns yn yr un ty ? (I barhau.) :0:

[No title]

Barddoniaeth.

MYNED I NEWID AWYR.

¡Yn nghwmni Natur a'i Phlant.…

Marwolaethy Parch. Joseph…

o —- — Cymanfa Annibynwyr…

Advertising