Skip to main content
Hide Articles List

1 article on this Page

Cymdeithasfa Bangor, .SVSEDl…

News
Cite
Share

ac yn ei nodweddu, ac nid cyfeirio at ei achos,, yr hyn sydd yn gorvvedd o wl dan. y newid. re buasai poem yn galliu niewid y bycr er gwell, fe ddylas- » ai fod yn. fyd Wed. dda erbyn hyn, oblegid1 fe gafodd ei ddogn o boen yn ddiweddar. Ond nid o'r cyfei.riad yna y daw i n i ymwared, ond drwy'r meddwl oedd yng Nghrist lesu yn .9 nierthol weithre.diu yn. yr eglwys, a thrwyddi ar gyrndeithas, o'r tuall-am iddi. Y meddwl yma wed'i cael ei briod le, \vedi llosgi ei hunan i ym- wybodolrwydid yr eglwys, ac wedi dod yn rym ysbrydol oddi mewn. iddi a igyfrif am gyfnodau cyfcethog yr eg- lwys, cyfnodau o aclael yr hen dier- fynau, cyfnodau o gymniydd, o fyn'd ymlaen i fedddanmu. gwixiomeddam uwcih, pro,fiadiau cyfoethooach, cymer- iad mwy perffaith. Y meddw] yma, ni gredvyn, ydyw angen arbenlnig yr eglwys. yn yr argyf- wng pres.emn.ol. Mae .yr eglwys, i bob golwg, yn wyneb u cyfnod newydd, niae yn cael cyfle arbenmig, rhyw ail- gynmyg: a phw ys:ig iawm ydyw foci ganddi feddwl Crist. i'w galluogi i iaw n-farnsi ac i iawn-weithredu. Fe ddylai yr egI w ys, ar y fath- adeg, fod yn lie llygad i gymdeithas o'r t'll allan iddi; fe ddylai ei gweledigaeth fod yn tglir, a'i.ohemadwri fel ffrwyth ei gwel-. edigaetih fod ym ddiam.wys fe beftihyn iddi yn a'rbennig i wneud yn amIwg IlKtÏ yn, y inoesol a'r ysbrydol y gor- wedd ffynhonnell y dxw-g, achos yr an- rhein a ffynna, oblegid y c'am c-yntai er symud1 unriiyw ddrwg ydyw ei ad- ,nia,b,o.d,. Ac yn ar,a.t ryfeddol y deuwn i weld y rhaid i bob gwir ddiwygiad ddechreu yn yr v,sbryd-y,n y gal on. Mae yr enw roddir ar y cyftiod newydd yr ydym ar ei drothwy yn awigxymu hyn. Cyfnod1 yr ad-drefmu "the period of reconstruction"—fel y'i gelwix. Niatuxiol ydyw oasiglu oddi- wrth yir enw y synir mai rh,y,wbetli bas, arwymebol iawn., ydyw y drwg y ce:isir ei symud; mai yr oll sydd yn eisieu ydyw taclu tipyn ar y byd er ei giael i d'refm. IMor wahanol y brawddt gau ysb,rvd,oledig-Ilcreadi,g!a,-th n e w y dd," "geni dxachefn," "geni oddillChod," "geni o'r Ysbryd," "creu yng Nghrist lesu." Fe hryclünai y proffwyd' Jeremia un tadeg "rhag i arch oil merch ei bobl gael ei iacha,u yn esmwyth." Yr oedd arno ofn. i'r oxuchwyliaeth fod yn rhy dyner i fod yn effeithiol-—gad- ael gwraidd y drwg heb ei symud. R'hai medrus ia,wl1 oedd ]>roffwydi yr Hen Desta,ment mewn- olrhain drygau i'w hachos, ac yn hyn yr oeddyint ym wir weledyddion. Yr ydycli. wedi gadael Duw, meddiai'r proffwyd wrth y genedl, wedi anghorio eich cenhad- aeth, wedi gollwnig dros, gof eich 11 9 uchel alwedigaeth. "'Gwxthodlasoch yr Argliwydd, digiasoch Sanct Israel, ciliasoch: yn ol." Dyna giy-frif am y llnn sydd arnoch—eich pern, oil yn -glwiyfus, eich hall galon yn llesg, o wadn y troed hyd y pen heb ddim c\ fan axnoch, ond. arc hoi lion. a chleisiau. a gwelian cnawmllyd. ael Duw fu dechreu',r drwg, a dych- welyd at.o raid fod y cam cyntaf yng n:gihyîeiri,ad eich adfer. "Ymolchwck, vinlanhewch, bwriwch yinaith ddxyg- ioni- eich gweithredoedd, peidiwch a :g'vvineuthuir drwg. dysgwch wneuthur daioini." Khoddwoh i Duw" ei le yn eich bywyd, ac yna fe ga, pawb a phqpeth ei le. Os ydlych yn myned i ad-dxefnu'r byd, i ail-adeiladu cym- deithas, goifalwc'h fod Duw yn ciael ei le yn y cynlluri.. OWegid "Os yx Axglwydd mid adeilada y ty, yn ofer y llafuxia ei adeiladwyx wrtho." Mae y gwaith sydd o flaen yr eg- lwys yn fawr, ond dyma ddigon i'w Wiynebu-y meddwl oedd yng Ngh-rist" Iesu. laie ym hwn welediigaeth, ac ma:e ynddo rym dry 'c weledigaeth yn ffaith. Fe ddylai cysigod y meddwl yma fod yn drwm ar ein popeth—ein haddysg, ein gwleidiyddiaeth, ein cen- edla'.etiholdeb, ein llysgemhadaeth, ein holl gyfathxach a chenhedloedd eraill. Fe ddylid cymryd meddi.ant o'r dyl- anwadau hyn i gyd, a'u bedyddáo i '(l.rist. Fe wna y meddwl yma ddy!- edswyddau cyffredin bywyd yn <gys<egx- edig, fel y mae y deml yn igwueud y mynydd y mae arno yn sanctaidd. "\m mhem y mynydd y bydd ei holl derfyn yn gysegx sancteiddiolaf o am- gylch ogylc'h." Yng ngxym y meddwl yma "fe fydd y byd i gyd yn gysegr- edig, a phob ban yn dwyn ei gerub a'i dragwyddol gai,n,c." Hihaid j,r oglwys wrth y mecWwl yma er inagu dymiom—dyniom yn byw a,r yr ucbeldeirau gyda Duw. l-hai yn feddiamnol ar falwredd' oymeriadi, ma,wredd nxoesol, .mawxedd ys- brydol, m,a,wredd personoliaeth. Rhodd hennaf DUlw i'r byd- o-odd y dyn a'r Duwdod ynddo trigo _y rhodd ajgosaf i Iron mewn pwysigxwydd ydyw dynion tebyg iddo, iiihiai wedi eu llamw a'r meddwl oedid1 yn. y.r lesu, wedi eu bedyddio, a'i Ysbxyd-, ac ym cael eu cyimell ga.n ei garia. Ac angem pemmaf cymdeithas ym mhob cyfnoid ydyw y f.a,trt~->ddynion,—dymicm fydd Yill: ofni ainmuwioldeb, diyniom. esyd wer.tli a,r sancteiddirwydd, dy-niion fydd1 yn gysigod i rai gwammach ma hwy i sefyll yn eu hymyl. Oblegid er fod iacha'wdw.riaeth yn- gwbl a hollol o Dduw, mae iiioir wir a hynny drwy ddyniiiom—diymiom, wedi eu galw allan o'r byd, wed'i eu llanw ag Ysbiryd Du w, ac wed'i eu hanfon yn ol i'r byd i'w oleim, i'w buro, i'w beraxoigli, ac i dynnu tipyn o't adflas oddiarno. Dymiom. yn trigo yn nixgelwch y Gor- uchaf, ac yn aros ynig mghysgod yr Hollalluiog-—^dynion ac ol Duw airnynt, ac yn dwyn yn eu hysbryd nod'au y meddwl yma. Fe fydd dyniion. o'r stamp yma yn Differ,ymau i wneud trefn ar y byd1. Cwestiynau ofynmix yn fynych yw y fodd. i wella cymdeithas p Pa fodd i. ddwym oddiamgylch y d'daear newydd' y mae cyfiiawnder i giartrefu ynddi? Va fodd1 i sefydlu ar y d('aear dd'inas' yn ol port re ad y dd'inas nefol ? Pa. fodd i ddwyn. pwer- ai/ teyrna-s D'dnw i wella pob gwedd ar fywyd, y byd ? Fe bertihyn i'r eg- lwys wneud ei rham gyda hyn. Hi dclylai axvvain, oblegid iddi hi yr ym- d'diriedwyd y dasg o sefydlu y ddina y mae ei magwyxydd yn. iacihaw- dwriaeth, a'i phyrth yn. foliant. Mae oglwys fyw, eglwys gyirraedd ei ham- can,, yn gwel la y cylch y mae ynddo. Mae ei dylanwad, fel y dyfroedd a welodd Fseciel yn myned j'r amialwch gan ei bryd,fert,h,u, ac i'r Mor Manw gan ei buxeiddio. Mae gwasanaeth yr eglwys i ddymiion yn troi yn wasamaeth i Dduw. "Yn gymaint a'i wneuthur ohonoch i un o'r rhai lleiiaf hyn i mi y gwmaethoch." --Nlia,e ,r gwixioniedd yn graddol dywynnu ar feddwl yr EgJwys fod prob-lemati cymideitihasi yn brob- Iemau yn ymwneud a oharicfcox, ac felly* yn brobiemau ystbrydol, ac felly yn dod i mewn i'w thiriogaeth. Ac arwydd dda ydyw ,fod llawer yn üwyddus, i wmeud eu rhan i godi rhai isydd wedi mym'd yn is,el. Axwydd ydyw hyn fod y meddw 1 oedd yng Ngihrist Iesu yn gwei-thio yn ddistaw ond yn sdcx. Fe geir liawer yn egmiol yn y cyfeiriadiau hyn, er n.ad ydynt yn gweled lygad yn llygad a ni fel eg- lwys,i a,r lawer o bethau. A dylem gyd-ddwyn a bwy. Mae yn bosibl i umi fod yn, y dejumas, er heb fod yn aelod o'r eglwys weledig ar y ddaear. "'Aithraw," meddiai loan un di wrnod wxtih: lesui Gxist, "ni a welsom un yn bwx'w allan gythreuliaid yn dy enw di, a ni a'i g,waha>rddasiom. ef, am nad oedd yn ein dily-n ni." Ie, y "mi" ynna stydd yn dxamgwydd i ni yn fynych. Nid yw yn. ein dilyn ni. Nid yw yn pertihiyn i'ln cymdeithas ni, ac nid yw yn dwyn dy lifrai dithau. Ond dyna- ddywed yr IesoU wxtho gyd- a'r eamgfxydedd oedd mor noweddiad- ol ohano. "Na.waherddwch ef." Un dhomom, ydyw wediV cwbl. Y heb nid yw yn fy erbyn gyd,a mi y mae." l'e caem" v meddwl yma. fe gaem wared o lawer o bethiau lesteixia ein bywyd ysbrydol. le.J.addai hwn y 'profiteer- ing,' fe fyddai yn. drlanc i Bfcreios, fe fiyddai yn fedd tragwyddol i bob ffurf 11 ar orthrwm a thriais, oblegid fe ar- weiniai h Wn ni i edoryoh nid bob un ar yr eiddom ein h-uinain, eithr pob 1111 ar yr eiddo eraill hefyd. Fe oleuai y meddwl yma leoedd tywyll cymdeith- as., ife iachai y lie oedd lleidiog, fe dynnai i lawr y trigfannau trawster, fe bxydferthai bob anialwch, fe bureidrd- iai bob- Mor Marw, fe wnai wyneb y ddaear fel wyneb y nefoedd, ac fel gardd yr Arglwydd. 0 flaen poyeth xhadd i ni gael hwn gyda.'r ad-drefnu yma. Fe gynyrchai y meddwl yma yn yr eglwys. yr yshrYd o human-aberth, s'ydd mor angemrheidiol iddi er gwneud y gwaith a'i herys. Fe ddylai y puni mlynedd diweddaf fod wedi llosgi i'n hymiwybodolrwydd ni i gyd, ma cheir dim gwir fawx heb abexthu, heb human-ymwadu. Fe geir y nodyn lhwn, yn glir yn nysgeidiaeth lesm firisit. "Os myn neb ddyfod ar fy ol i, ymwaded ag ef ei hun, a chyfoded ei groes beunydd a dilyned fi." Ac fe ddywedix mewn un cysylltiad iddo tefaru y geiriau hyn He y clybu y dyrfa. Yr oedd cyfeiriad, y geiriau nid yn nuigl, a hwyxach nid yn bennaf at y disigybliom, orid at y bobl. Dyma ddiu-11 yr les-ii oenn,ill dilynwyr iddo ei h u-ii. Mae yn dangos, yr anodd iddynt, yn apelio at yr a.rwxol,—yx 'heroic' ynddynt, y gwxom oedd yn goxwedd yn eu mýnwes a,c angem ei dddfr,o, y gwron oedd eto heb ddod i'w dcv,rnas. -Ac fe gydnabyddix mai dyma y llwybx mwyaf effeithiol i en- V rail cefniogwyx i umrhyw achos, nid celti yr amhawste.r.au, ond eu cydnabod yn Ha,wn, a, dangos1 fod yr achos ym weirth gwneud yr aberth exddo. Dym- a'r llwybr fabwysiadwyd gan wared- Wr' yr Eidal yn nydcl cyfyngder ei wlad. "Nid oes gennyf ddim i'w gymnyg i chwi ond cyni a chyfymgdex, newyn ac enbydrwydd, teithiau hir- ion a moisw'eithiau digwsg', a. marw yn y diwedd, ond marw e.r jnwyn i'r y .Fiidal. fyw, a gwn,eud ei cbyfraniad i fywyd y rbyd." Ac fe aeth y gair ad- ref, fe gyffyrddodd yr hyn oedd oreu a'r hyn oedd uchaf ynddymt. Fe gaf- odd y dyxiion, a'c math ar ddynion ag oedd a,rn;c, eu heisieu. Fe apeliodd at yr arwrol ynddynt. A thybed nad yw nglwys Dduw wedi esgeuiluso yn or- modol y nodyn arwrol, yn meilituol y btynyddoedd diweddraf yma:. Yr ydym wedi gos.od allan. grefydd fel rhywbeth hawdd, rhywbeth nad ofym and ychydig ymdxech, ac odid ddim aberih. Arc mae dynioni wedi ein cym- ryd ar ein gair. Yr ydiym. yn medi y ffrwyth a heuwyd gennym. Jaerhran helaeth o gymdeithasi wedi myn,'d i cdrych a,r yr eglwys fel rhyw siefydliad esmiwyth, 'snug,' cyfforddus, ac y mae ei hrapel atymt oheixwyddi hyn wedi gwan-h-aii. Ond y mae yr eglwysl yn yr axgyfwng preseinniol ynl cael cyfle i uinioni pel ha u—i ail gyinmyg, cyfle i feiddio pethau mawr dros Girist a'i deyrnas. Rliodder iddi deimlo y meddwl oedd yn,g Ngh-rist Iesu yn creu' ynddi awydd a-ng-erdd'ol am iaohaw- d wriaeth y byd a dyfodiad1 teyrnas Duw. I"b.,aid, i'r egl,wvs, wrth y meddwl oedd yng Nghrisi lesiu y-n y gwiaith sydd- o'i blaen, er cynnal ei hysbryd, er cryfhau ei ffydd, ,er dyfnihau ei chred yn llwyddiant terfyniol v da, yng ngoruchia.filaeth yr ysbrydol. Miae'r dasg sydd yn ei haras, yn an odd, a bydd. yn rhaid' iddi w,rth lawer Ylll- drech, a mynych fethu cyn y gorffen- ■n-iir y gwaith a. natuxiol fydd i don 0 ddigalaridid ddod drosti ar y fath ad- egalu, fel y bu hi gyda. gwas y proff- wyd. Fe god odd yn fore, ac wedi iddö edrych o amgylch, fe welai fod y gelyn wedi ymwexsiyllu air y mynydd gyfierbyn ag ef. Ac mae'r olwg ar y gelyn yn ei ddigaloni yn lan, mae yn. mymd at ei feistx, ac yn dywedyd, Aha, fy meistr, rnia;ej ar ben, ariioni, mae'r gelyn ar ein. gwarfchaf, y maemt wedi ymwersyllu yn llu mawr air y anyniydd gyfarwyneb a ni, 'dydym ni ddim ond yn ei haros. hi, fe wmaint fyr waith axm-omi. Ond y niae y proffwyd yn hollol dawel a, h.unam-fddiaminol wyr. y bobt adwaena-nt. eu Duw ddim am orddychiyn, wyddant hwy ddim am 'banic' yisibrydol. Yr oedd yn dawel, oblegid fe welai >ef y dwyfol, yr ysihrydol, f,e ymlwirolai fel un yn gwel- ed yr anweLedig. Yr oedd ef yn can- tod yr adnoddau oedd at ei alwacl, y fuddUlgohaeth oedd ym dod. Aic y ni-ae yn ccisio persiwadio ei lane i fod yn dawel. Paid ofni dim, oblegid. y mac yma fwy <3, lawex, pe credit hynny. ar y mynydd yma. gyda ni nag sydd ar y mynydd gyfarwyneb a Omd if'edrai'r llanc yn ei fyw ddeall y gyf- rinach, oblegid eir edrych welai ef neb end. ei feistr ac yntau. Yna mae y iproffwyd yn troi at yr Arglwydd ac yn igofyn iddo agox ei lygaid'. "0 Arg- lwydd, agpx lygaid y llanc fel y gwelo." A'r Arlglwydd a agoxodd ei lygaid, ac wele'r mynydd yii, llawn o feiroh a çherhydau tanHyd,-yn llawm o adnodd,au ysbrydol. o amgylch Fliisieus. A gweddi briodol iawn i ninnau fel eglwysi a fyddai liom "0 Axglwydd, a or eiin 1 lygaid fel y gwel- 11 1 9 om"—fel y gwelom yr adnoddau sydd at ein galwiad, y pweirau ysbrydol slydd 10'11 tn, -ac ym tynmu yng nighyfeiriad aohub y byd. Dyma rai ohoin^mt— cari.ad y Tad, eiriol;a,eth y Mab, öèhen- eidiall anxhaetihadwy yr Ysbxyd. Na thris.tawn fel rhai lieb' obaith genmyni, gyda'r pwerau hyn fe dclaw'r byd eto ilw le. Mae yr eglwys liiewin argyfwmg yn ei hanes., ond iHale cysux mewn cofio fod y Tad weeli rhoddi pob axgyfwug ym hanes yr eglwys a'r byd i'r Mab. Efe a roddes bob barno-hob 'crisis' pob cyfnod o bliOfi i'r Mab. Yng ngihanol berwlr byd, cynnwrf cen- hedloedd, dadwxdd dynion, terfysg teyrmasiOiedd,, mae ',r cyfam yng ngofal HJwn, ac yill neilltuol yir eglwys a bryinwyd- ganddo1 a'i briod' waed. Mae Hwm yn eistedd ar y llifeiriant. Mae uwch yr ystorm, ac ynei llyWodiraethu "Mae',n eistedd ar dd,ehetil;aw'r Tad, Ar orsedd fawr y Nef; Ac y mae'r cyfan. sydd mewin bod Dan ei a wdurdod Ef." Llamwer ni a'r meddwl oedd ymddo, fel n:a b-vdd'o:n yn edxych bob un ar yr eiddom ein humaim, eithr pob un ar n e iddo Clrai 11 hefyd. ■Rihoddodd y Lly w-ydd iddynt' y cvvesitiiynau arferol o berthynas, i'w cydisiyni.ad a. threfn ac athxawiaeth y Cyfundeb a'u hymrwymiad i fod yn deyrmigarol, a rhoddasant atebiad cad. arnhaol yn gwbl ddibetru's. Off,rym wyd gweddi deimladwy gan, y Parch. J. Wilitiams, Deganwy. Traddododd y Parch. W. Thomas- y Cyngor iddynt, seiliedig ar Act. xx. ,24. [Ymddengys y Cyngor y-n ein rhifyn neslaf]. Diweddiwyd' gan. y Parch. J. T. Jones" B. D., Wrexham. PEDWEiRYDD GYFARFOD Y GViMDEITHASFA YN Y TAPER- NACL. -{ D'echreuodd y Parch. Ihos. Parry, 1 Colwyn Bay, ac. wedi hyrnny cryibwyll- odd y Llywydd fod Mr. Parry yn bres- ennol yng -N,hyrii,deitha;sfa lianigox 60 mlynedd i elemi, set '59-Slasiwn i'w chofio byth. Hanes yr Achos. Parch, j. Owen, M.A., Caernarfon, „ a gynwynodd Hiames yr Achos^ yn -Ni-fo,n; Nli. roddix i odid umrhyw Gyfaxfod Mi sol y frainlt o dderbyn. y Gym- dieithasfa. gyllbb, mor fynych ag y rboddiir hi i Gyfarfod Misol, Arfon. Daw atom ddwy waith bob taij blyn- edd, a daw atom yn ei nerth a'i mawx- hydi pe-nnaf. Prin y gwyr lliaws yn Arfon fod "iSasiwra" yn ummam-y tu allam i Sir Gaexnarf-om. Gwyddant y cynhelir rhyw "Gyrodieithasifa" yn acblysuro'l mewm llleoedd ereill, and i nj y perthym y '"Sasdwm." fawr; ac y mae "pafiliwn" neu "faes," a m.il- oedd o wirandawyr yn rham, a'r rhan bwysicaf. o honma. Hir y parhao felly. Cyfrifoldeb go fawr i umrhyw dref na dinasi fyddaii gwneud dim a dueddo- i oatiwng synlad,ati miloedd Arfon am y "Sasiwm." Rhaid i ni dorri drwy anawstetrau, os byidid, galw, i gadw'r "Sasiwm" yn. ei bri, ac i be,ri fod y 1 gogomiamt yn axos- axni. Yin gymaint a bod y Giymdeithasfa ym ymwelied a ni mor fynych barnwn mai dianghen- J raid ydyw mamiylu liawer wrth baratoi I •• Hanes. yr Achos. Ar ddi-wyg allanol yr Achos, o leiaf, txem—cip- drem-Slydld eisieu. Y Cyfaxfod Mis,cl.-Y maie'r Cyfar- fod Mdsol mox fyw ajg erioecl, yn fwy by w i alwadau yr Achos, iiiag y bu, ond úclid, er's; cry 11 aimser. 'Mewn dwfn iiiraeth yr edrych\vini yn. at Gwel- SiOnl yln Arfon. gewri na feddwn eu ■cyffelyb heddyvv. Xfd oesi i ni yn awr neb fel Thomasi Roberts, Jerusalem, fedirai, mewm pum, mUmud, wefreidd- io'r Cyf,arfod Misol, a gyrru pawb adref wedi eu hysbrydoli; nac fel Thomas Jones, Wheldom, ysgubiai bopeth o'i flaen a'i hyawdledd llifeix- ioli; nac fel Evan: Jones, na phaUodd ei ddewirder exioed yn nydd brwydr. OIlid y mae i ni eto frodyx o weinidog- ion syddi yn. gwix ofalu am, y pethiau a berthynant i Vieyiriias. Crist, a brodyr sydd1 yn ffiyddlon iawm i'r Cyfaxfod Misol. R,ho;(Idla,n,t iddo wa,slan,a,eth dis- taw, oyson a thra effeithiol. Gwir yw hyininy hefyd am d-yrfa dda o ftaem oxiaid. Aberthanit lawer mewm arian ■ac amsier i didiliyn y Cyfaxfod. Misol, ac y mae gwexth niiawr yn, eu h ymroad ac yn eu b-arm. Hoffemi i rai o'n y gweinidogiomi ddlwym eu rhan yn 1 decach o faich. yr Axglwydd y*D> V Cyf- 1 larfod Misol—dod iddo yn gysonach, "1 I gy teimlo mwy o dlliiddordeb yn. ei weith- | rediad.au, a chymxyd m.wy o ran yn ei dxafodaethau. Y mae i ni hefyd rai b'iaemariaad a'-u da win ym hytrach i feqpn,iadii Ir Cyfaxfod Misol o. bell, heb geisio ei ad'nabod, nag i wneud eu dyletswydd ttilag ato, a chy'mryd eu rhan yn ei gyfrifoldeb. Ond y mae'r '(jyfarifod Misol yn ymroddi, ym ol y didiawn a .roddiwyà iddo, i arwain a- ■noddd ac ymigeleddu yr holl. Eglwysi. Gofalodd hefyd, hyd y gallai, am ein mil wyr, aé, ymihlith pethau ereill.-en- fonodd iddynt i w,ah,a,nol. rannau'r byd | filloedd o gopiau o ddetholiad bychan -1 hwylus, o emynau. Yr Eglwysd.—'Fel hyn y rhydd yr Ysitadegau hanes yr Eglwysi :—Rhif yr Eglwysi, 86; rhif yr Ysgaldiai, 15; tai i weinidogion;, 43 gweimidogiom a phxegethw'yr, 73; blaen,oriaid', 421 laelodlau cyflawn, 15,2'11 pliant ac ylm- gedswyx, 4,828; yr holl wra,iidlawyr, 21,498; aelod-au yr Ysgo-1 Sul, 13,533. Ym ol yr Ystadegiau nid oes. gynifex ag un dixwesitwr yn Arfom! Synwn fod eini rhif wedi dial cystal. Er's, blyn- ydoedd belliach y mae ein. chwarelau llechd wedi bod bron. yn wag, a'r dyn- ion air wasgar—vx ieuanc a'.r cryf yn y fv-ddin, a'r gwan a'r canol oed yrna a th raw yn dilym amryfal orchvvyjion. Symiidodd liawer teulu hefyd, i Ler- pwli a miammau ereill, ar ol y pen- teulu. O'nd ym awr y mae'r ilif yn-