Skip to main content
Hide Articles List

7 articles on this Page

GALLUOEDD Y MEDDWL.

News
Cite
Share

GALLUOEDD Y MEDDWL. Yr oedd anianyddiaeth naturiol yn ei chyflwr babanol am yn ages i ddwy fil o flynyddau wedi i fesureg gyrhaedd i'w Surfarddercbog, eanys nid yarddengt s fod aniatyddiaeth naturiol wedi ei h adeilad u ar sylfaen sefydlog, nac wedi ei cbario i unrhyw radd o addfedrwydd byd yr ail ganrif ar bymtheg. Yr oedd cyfundraeth Dçs Cartes, yr boll o ba un oedd yn dyfc- osodiadau, yn ffynu yn rhanau mwyaf goleuedig Ewrop hyd derfyn yr ail ganrif ar bymtheg. I Syr Isaac Newton y perth- yn yr anrhydedd o roi y ffurf o wyddor i'r i'r gaiighen hon o athroniae-th; ac ni raid iddi ymdda'egos yn rhyfedd os bydd an- ianeg y meddwl dynol ganrif iiea ddwy eto yn ddiweddarach cyn cyrhaedd addfed rwydd. Derbyaio ld ychwarse^iadan mawr ion oddiwrth lafur amryw awdwyr diwedd- ar, megys, Locke, Hied, Syr W. Hamilton, Dugald Stewart, ac ereill, end dichon y gsll fod arni angen ychydig yn fwy eto cyn y gall hawlio y teitl o wyddor; a rhald ei phuro o lawr tyb-osodiad, y rbai arweiniasaot amryw ysgrifenwyr i amheu- aeth. Geill ddigwydd mewn gwyddor fel mewn' adeilad, fod gwall yn y sylfaen yn gwanhau yr oil, a pha fwyaf y dygir yr adeilad yn mlaen, daw y gwendid hwn yn fwy eglur ac yn fwy bygythiol. Ym- ddengys fod rhywbeth cyffelyb i hyn wedi cymeryd lie yn eia cyfandraethau o berth- ynas i'r meddwl. Y mae ychwanegiadau a dderbyniasant oddiwrth ddarganfyddiadau diweddar, er yn bwysig iawn ynddynt en hunain, wedi taflu caddug o dywyllwch dros y cyfan; ac wedi arwain dynion yn hytrach i amheuaeth nag i wybodaeth. Rhaid fod hyn yn ddyledus i ryw gyfeil iornadau sylfaenol nad ydynt wedi eu can- fod; a phan gywirir y rhai hyn, gellir gobeithio y bydd i'r gwelliantau a wnaed firael eu heffaith ddvladwv. Y ffrwyth olaf y sylwaf arno o'r an- hawsder i wneyd ymchwiliadau i alluoedd y meddwl yw, nad oes braidd un ran arall o wybodaeth ddynol, yn mha un y mae awduron medrus wedi bod yn dueddol i redeg i annghyfdvbiaethau dyeithr, ac hyd yn nod i ffoliaebau dybryd. Pan gawn athronwyr yn honi nad oes gwres mewn tan, na dim lliw yn yr enfys—pan geir yr athronwyr mwyaf difrifol o Des Cartes i lawr hyd Esgob Berkeley yn ceisio casglu jhesymau i brofi bodoiaeth byd materol, ac yn acalluog i ddod o hyd i tturhyw resym- au a ddalmnt archwiiiaeth; pan yr ydym yn cael Esgob Berkeley a Hume, arddan- soddwyr mwyaf treiddgar yr oes aeth heibio, yn honi nad oes y fath beth a mater yn y bydysawd—nacfyw yr haul, y lloer, y ser, y byd a brcswyliwo, ein cyrff ein hunain ac eiddo ein cyfeillion, yn ddim amgen nag amgyffrediadau neu ddirnad- aethau yn ein meddyliau ein hunain, ac Dad oes dim mewn natur ond meddyl- ddrychau ac argraffiadau, heb un sylwedd ar ba un eu hargreffir; nad oes wir debyg- olrwydd mewn arwireddau (axiomsJ mesur- onol; dywed wn, pan ystyriom y fath I wylltineb a hyn o eiddo llawer ysgrifenydd galluog, yr ydym yn barod i feddwl nad vw yr oil ond breuddwyd dynion gwag- ddychymygoi, y rnal jdjct wedi yuiudjTJsu yn y rhwydwaith a nyddwydd allan o'u liymenyddum eu hunain. Ond dylem ystyried mai pa fanylaf a chywreiniaf y rhesyma dynion oddiar dwyll-egwyddorion, mwyaf oil fydd y gwrthuni yr arweinir ,hwynt iddo; a phan fydd i'r cyfryw wrth- uni fod yn gycorthwyol i ddwyn i'r goleu y twyll-egwyddorion oddiwrth ba rai y deill- iodd, bydd yn hawddach maddeu iddynt. Nid ymgymeriad dibwys, ad nid gorch- wyl hawdd yw traethu ar y meddwl dynol a'i alluoedd, ond gwnawn ein goreu yn y sylwadau dilynol i egluro ein syniadau o barthed iddo. Arweinir ni yn awr i sylwi:— I. AR Y UHANIADAU o ALLUOEDD Y MEDDWL. Yn y pwnc hwn. braidd y ceir un dau athronydd meddyliol i gydolygu, ac nid oes un rhaniad wedi ei gynyg ir byd ar nad yw yn agored i lawer iawn o wrth- resymau. Dywed Eeid fod galluoe ld y meddwl yn g if-edm yn cael ea rlianu i'r deall a!r eivyllys, tra yr hona S} r William Hamilton nad yw hwna ond y rhaniad gwerinol a chyffredin a ddaeth i lawr trwy yr oesau odliwrth Aristotle a'i ddisgyblion. Yn ol dysgeidiaeth Aristotle, y mae yr ewyllys yn cynwys y pwerdu gweithredol y galluoedd wedi eu dwyn i waith ac ymarferiad, neu i ddyianwadu ar y meddwl i weithredu, megys chwantau, nwydau, a aerchiadau. Dywed yr un gwr a'i gaolyn- wyr, fod y deall yn cynwys eiu galiuoedd myfyriol, trwy ba rai y byddwn yn am- gyffred gwrthddrychau, neu yn eu cofio, a chyda pha rdi yr ydym yn eu dadansoddi a'u cyfuno—eu barnu, a rhesymu o barthed iddynt

[No title]

YR ARSYLLFA.

Advertising

Eisteddfod y Tabemacl, Maesteg",…

Siop yr Eilliwr.

iaeirniadaetliau Cerddorol…