Skip to main content
Hide Articles List

4 articles on this Page

41 Dylanwad y naill DdarganfyddiadI…

News
Cite
Share

41 Dylanwad y naill Ddarganfyddiad I Celfyddydol ar y Hall, a Dylan- wad yr oil ar Wareiddiad." Testyn Eisteddfod Carmel, Treherbert, Nadolig, 187.5. DYLANWAD YR OLL AB WAREIDDIAD.— Dylanwad Moesol y Darganfyddiadau.— Fel y mae meddyliau dynion yn cael eu crethi, y mae yoiarferion isel yn dyfod yn ffieiddbeth ganddynt, fel nad ydynt, mwy- a<h, yn N-mhyfrydu yn y pethau y buont yn ymbleseru ynddynt Y mae anwybod- aeth ac anfoesoldeb, yn rhy fynych, yn rlilyn eu gilydd Y mae hyny i'w ganfod yn tglur iawn yn nghofrestrau ein llysoedd iarii. gan msi rhai heb allu darllen nae ysgnfenu sydd yn gwneyd i fyny swm mawr troseddwyr ein teyrnas. Ac er nad ydym vn credu mai dysgeidiaeth wyddon- ol a chelfyddydol yw yr unig beth angen-' jhndiol er dyrchafu dyn, fel y mae rhai yn thy dutd iol i gredu, eto, yr x, dym yn credu foü lik n -yr, elfen bwysig iawn yn ei ddyr- chafiad. Tra yr oedd gwCbouaeth y byd yn isei iawn. vr oedd ei foesau felly hefyd. Yr eeciri.moesoldeb y canol oesoedd yn druenus—moesoldeb hyd yu nod y rhai y 45 dl sid dssgwyl amgenaeh, oddiwrthynt. Yr oedd y llysoedd bceninoi, yn gyffredin, yn domenydd o lygredigaeth Yr oeddynt yn llawii godineb, llosgach. twyll, annghyf- iaw-tider, creulondeb, gorthrymder, a rhaib an:.iAall am alia a- mawredd. O'r seithfed hyd y tirydedd ganrif ar ddeg, yr oedd yr autoesoldeb mwyaf cywilyddus yn cael ei arter yn gyhoeddus hyd yn nod gan yr offeiriaiii, y rhai ddylasent ddyrchafu eu Lais ) n erbyn y cyfryw..Ac oes oedd yr otfeiriaid mor aflan eu bueheddau, y mae yn rhaid nad oedd y bobl gyffredin yn meddu moesau pur ac uchel iawn. Dy- fyn vrj ychydig ddyfyniadau o Mosheini's Juvlesiastual History i ddacgos mordruelius oed moesau yr offeiriaid:—" Caniateir gan bob ysgrifenydd o bwys yn y ganrif (7feu) fod yr esgobion iselat eu gradd, a'r hoil rai yr ymddiriedid iddynt swyddau e segredig, yn by w mewn ymarferiad o la er o y sgelerderau; g ilesid gweled yn mh.,6 m!1t.n gy segr-fasnach, trachwant, a by vn nod pechodau mwv ysgeler na'r •rh i hyn yn teyrnasu yn y lleoedd a gysegr- v i i saneteiddrwydd a rhinwedd. Tyst- .ioW-tbir yn ddigonol fod y rhai oedd yn gof i u am yr Eglwys, yn yr oes hon (8fed gtHtdf) yn dra llygredig eu moesau. Ym- Todde-nt yn gwbl i amryw fathau o ddyhir- weh, glythineb, trachwant. cnawdolrwydd, &c. Trwy y pechodau gwrthunaf, llygr- ent y bob!, y rhai yr oeddynt wedi eu gosod i'w diwygio (9fed ganrif). Nid oes dim yn sicrach na bod y clerigwyr, gan m* af, yn ddynion anllythyrenog, hurt, anw vbodus o bob peth petthvnol i grefydd, asik;, ofergoeli.s, diraa (lOfed ganrif). Y mae holl gofnodau yr amseroedd hyn (lleg ganrif) yn dwyn tystiolaeth i ddryg- au y rhai a reolent dros amgylchiadau yr Eglwys. Ymroddai y clerigwyr i bob math o dwyll a gloddest heb arnynt ddim ■cy^ilydd. I ba le bY¡:H¡! y trown ein liygaid, yr ydym yn canfo-i arwyddion o o anonestrwydd, anwybndaeth, moethus- rwy.ld, a phechodau eresli (12fed ganrif) Y mae ysgrifenwyr Groegaidd a Lladin- aidd y ganrif hon y 13eg) <> eondemnio yn ddiarbed droseddau a beiau eu hesgobion a'u dvsgawdwyr crefyddol, ac ni bydd i unrhyw un adnabyddus a dygwyddiadau y cyfnod hwn dybied eu bod yn dweyd gormod." Yn awr, os oedd sefyllfa y dysgawdwyr crefvddol felly, beth raid fod sefyllfa y werin anwybodus? Rhaid fod sefyllfa c. m,;eithas yn druenus i'r eithaf. Ond pa- ddecbreuodd pelydrau gwybodaeth ym- wttsgaru, fe ymlirii w yd llawer o'r pechodau hyn o fysg cymdeithas fel, erbyn hyn, y mae y gwledydd hyny lie y mae mwyaf o oleuni gwybodaeth wedi cyrhaedd y werin, y rhai mwyaf pur eu moesau tan y nefoedd. Ac yo mysg y moddion a ddefnyddiwyd i wasgar y tywyllwch hwn o anwybodaeth, rha 1 i ni restru rhai o ddyfeisiau celf- ydd vd-y dyfeisiau hyny ar un llaw ag oeddynt yn rhoi gwaith yn nwylaw y mil- oedd gwaeth na segur, a'r rhai hyny, ar y 11a w arall, ag oeddynt yn gwasgar goleuni gwybodaeth yn mysg y roiloedd hyny am natur a dyben y greadigaeth yn mhob rhan ohoni, a johob gwedd arni. Yn yr oesoedd canol, nid oedd angenion dynion ond ych- ydig iawn, gan nad oedd ganddynt ond tra ychidig o wir foethau a qhyfldusderau bywyd. Oherwydd nad oedd ganddynt ond ychydig i'w wneuthur, treulient eu wyd mewn diogi a segurdod, oddigerth y rhai hrny ohonynt a elwid allan i ymladd y rhyfeloedd diddiwedd a gymerent le rh wng gwahanol wledydd. A lie bynag y ceir dynion felly yn ymddiofalhau mewn segurdod, diogi, ac esmwythder, heb gan- ddvnt ond ychydig neu ddim yn galw am nemavrr o ymdrech oddiwrthynt, y maent yn dra sicr o ddirywio mewn anfoesoldeb cyn pen ond ychyd g amser. Ond pan gaf- od-l dynion waith i'w wneyd, pan gawsant orchwylion i'w cyflawni trwy y dyfeisiau a'r darganfyddiadau a wneid o bryd i bryd yn yr oesoedd hyna, a phan ddaethant i ymdeimlo fod eu llwyddiant a'u cysur yn y byd yn ymddibynu ar eu dyfalweh a'u medwusrwydd hwy eu hunain yn eu gwa- hanol orchwylion, dechreuodd y werin ym- godi o'r dyfnderoedd yr,oeddynt wedi ym- suddo iddynt. Ac yn enwedig pan ddaeth yr argraffwasg a moddion ereill bob un yn ei gyfle, i wasgar goleuni gwybodaeth yn eu mysg, goleuni nad oedd erioed eto wedi tywynu ar y werin mewn un wlad, bu hyn yn achlysur ac yn gymhelliad iddynt droi eu meddyliau yn fwy nag erioed at ryw wybodaeth fuddiol, a phurodd hyn lawer iawn ar awyrgylch foesol y gwledydd. Yn awr, yr ydym yn rhoddi yr ysgrifell heibio, gan deimlo yn ddiolchgar i'r nefoedd ein bod yn by w mewn oes mor lawn o gysuron bywyd, oes ag y mae ffrwyth meddyliau ein henafiaid yn dyfod :yn gysuron ar ein haelwydydd, ac yn ddyt- chafiad yn holl don moesoldeb yr oes. DIWEDD.

Eisteddfod Philadelphia, Abertawe,…

Masnach yr Haiarn a'r Glo.

[No title]