Skip to main content
Hide Articles List

10 articles on this Page

TRO YN Y GOGLEDD.

News
Cite
Share

TRO YN Y GOGLEDD. GAN AB HEVIN. LLITH V. Wedi .gadaed y Pare a'i "ysbryduofni" di- niwefl, a cherdkJedi yn mlaeni ac i fyniy yn tighviViriad Mynydd Moelr uni o dtruimui mynyddies y Gadler. am ryw haoer mill-dir yn, mhellach, cflyraa ni yn rogolwg PANT YR ONEN. Gan fod genyf floc easoes yn fy meddiant, wedi ymddariigos yni yr argraffiadJ diweddaf •o'ai "Mafooii Duon," y mae croesaiw* i"r Gol. ei ddefnydddo.uwch.beni v Llith. Copd ydyw 0> waithi Mr W. R. Jones (Pelidros), cyfaill harddol o Ferthyr, a, dyneddi oddiwrrh ddar- iiin lliw- ai, NN-niaethiim pan yn; hogyn ysgol, pryd y cvrnenvn fwy o ddydribrdieb yn y llinel] bono nag yn' awr. Gall rijacii oes dim neillduoi ynddo iclynu sylw'r diaxllenydkS a to ond1 y ma,e hyn i'w ddiwteyd' ymei ffafr— ei: fod yn fraslun, hoiloli gywir o famgre sydcl Yl1 gysegredig iawn! i'r ysgrifenydid—diacw He y'm magwyd yni hyn&f o deulu o no bllnt. Gwelais. y lleni i lawr dsros y ff Pne-,tri acw dair gwanth,:— (a) Amsetr marvr: brawd bach. chiwe miss <;<ni— y eorff cyntaf yni ein ty mi. Criwn dros y wJad a'r dref am dano—methiu» myaned1 0 olwg, ei arch-—methu rhodd^'r cusara olaf ar ei wynteb, oedd' fel marmor gwyn—ac yn rneddwl niad oedd gofid rvab fel fy ngofid i. (b) Gwelais y lleni, i la\\T dtachefn pan oedd ty nhadt yo gorft a bu'm gyda'm. brodyr yn cliirio'r ceryg o rigofou y ffordidi gerti yma, i atal yr elor-gerbyd i siglo mwy mag oedd raid wrtlu i'r o!\v\ nicn lusgo i dy ei hir gar- tref. weddiilicn marwol y penteulu gomeui chwysodd! dros ei wradg a'i bianit erioedi. Nid yw y berth, rhwng y ddau ros mor daclus ag yr oedd fy nhad yn ei chaidw. AIli y ty- ddyn hwn y bui ef yn gwiario ei nesrth i dori 'trenches/ symud! carneddi, saiethu credgiau, etc.. }n lie gwnieyd y goreu o hyny oiedd yns dda o r hen le gwlyb ac oeir. Dyina waJ darfyn ihniing dau ga,e. yn aros fyth ar haner ei. thyniij i lawr ganddoi: di au ei fodf ef y pryd hyny yn dychymygu'g^'eled! ei hiumi rvw dro yni y dyfodol yn aredig cwysau1 hirion gyda gnveddi o, g-eff ylau graenuSl. dirwy, y tT y terfyn, hwn, pan fyddai y ddau fatesi yn un. Ondi ei amcaniion a dyraed yuriaith pan) ntad oedd ondi 38 m.lwydKl oed. Gwedais ef wedi tori dwy vstod 01 wai'r ar hyd y "caie mawt acw _ym y boreu, cyn. myned i weithno diwmod) ar ystad y Llwyni, aim ddennavv swllt yr wyth-- ixois. i hedpuiitalu rhenty fferm, a chaa\wH,eu}u rhy. fawr. Gresyni na luasai; Rhaglumflaeth, nen atyvrbethi araM., wedi ei atal i ladid ei hiuinaa am ddim;„ a'i amfeni i lawtr i ",dad v glo, lie y ga.lJai.dynj 'o'i neith aJi fedSr ef enill o dclavy 11 bum' punt yr wythmos., heb ddim trymach Hafur. g^d'ai llai o oriau. Dyxkiiau tywyU a thymibiestlog oeddi dyddiiau colli fy jihad. Gv.'eddr\v alarus, llonalidl ty o blant, a'r hyniaf ym Breintis bach o lirinter— > grefft anrhydleddusaf a'r dylotaf ei chydba- byddiaiethi o'r holl grefftau—y prydi hwnw heb orphem y bedWareddi flwiydldtymi o'i bren- tisiaeth yn y dfref, ac yni dierbyni y s'wto o 5s. yr wytlnnios o gyflog, Ond ni wielw^dl y cwp- bwrdd yn wag. (c) Gwelais y lleni, dtros y fFenestri (l.cW) ckachefn ar 01 gadae1 cartref, a diddl i fyw i'r De1. Y tro hwra yr oed{J! fy rooim wedi ei golivvng oi i thraffert hion. Ntdt oe,$anirhegion na llith i'm Horn O'i dwylaw anwyl yn; dbdi eleni. Y mae; yni Mhatnt y:r Onen y diydd! heddyw dya icli o blant, t-ua'r un ndfer aig oedd! o hon- urn ninan j aic yr oedd'ynt yini ddiigoo tebyg, <rai O' honynit, yni 'eistfedd! y tu o-l i:r bwrdd mavvr yni ffenestr y gegin. Bu gwraig y ty mor diriom a, gadlael i mil fyn,eid! drwy bob congl di 7 ystafeIL Dangosais iddi oJ y fell tenlfu ymo cyni i ni fynesdi ynü i fyw—24 mlyneddi yni ol. Yn y "bwtrii". (fel y g&lwemj I ef-—a.i o 'butter' y tairdd y gairi?), nieu y liaetlidy, y mae. Tara.wyd y corn simddia lawr, ac yr oeddi yr hen; deinainitiaid i fewo yn y ty ar y pryd, ac mewn gwth o oedrajn- Mewo cyfeiirdadl at y dygwyddiad vna y gwn.a;ed y ddau emglymi sydidl yini "Mafoni l>uon y Deau" i'r Mellt Trugarog. Duw redi ar feirch o drydani—flfachaa;i fellt Yn fflweb fÜllltau all an; A thrai tabyrdda'r dara,ni, Claddi i dy y cledd Oi dani. Ond, i dystioi dia dostun—y Ceidwadi A'n) cad wad rhag dialur,- Wele wagle: ol eiglur Traed y mellt ar hydi y mUir. W elwch chwir cei, neu y ffaM, acw o flaen y ty Cofiaf ni a pldant y gymydogaeth yn ciiwareu ,gyda'n gilydd)—mic-ymguddao, cicio pet, etc.; ac un nosw,aith, wrth redieg hyd y ffald, llamodd no o'r cwmoi dros y ddbyn, gan suddb yn ddfwfn yn y tir meddial oedd diano. Yr oeddi yn noson, oleu leuftd fel v Idydd, a than: wyni goleunfr wenlloar, ymiddangosadi y ffaldi a'r rhos yn gydwiastad a'u- gilydd. Yr oeddi j cwimni wedi dy^h- ryn. oaid yr ateb a, gafwy^dl pan hûhryd: ei hdynft oedd, ei fod yn, "flir ac iach, thanciw." OJr ffald! h,,vvr,, gwelir capel bach) Bwlch< Coch-lle: yr oedd! )T holl g}Tnydogaeth yra cyd^gyfarfod i g'ytna1 Ysgol Sabbothoil bob wythnos, a chwrdd gweddi bob pythefnos, a phiregeth yn achlysurol. I>yna lie gwelais y cyfarfodydd cyrnesaf erioed; tynai y doniau goreu yno o chwe' milldir 0 gylch^ ac yr oôdd yni yr ardal- ei huraam y pryd hwnw'■ ddiynioni goleuedig 3) buchedd.ol. Dyweddr foci goi- wgaIaJl air yr YsgoildVi bach erbyn hyw. Y mae yn, gyfleus iawn i'r ardai, garti fod y fferddi i'r dref mor bell a, garw. Perthyua fwy i'r Anmbynwyr. na neb arall. Cofiaf fachgen; 13 oed yn cyiwychaioli yr ysgol fach mewn cyfarfoidydd Ysgolion yn Unileb Dolr geJlau. a'i araeth, yn un ddaleni 01 bapyr ys- grifenu. Cofiaf glywed y Patch. Petefr Price, Liverpool, yn tradkkxii ei bregpth gyotaf yn- dido. GweLais y Parck Owen Joines, Moun- tain Ash (Pwillhela y pryd hyny), yn dariith- io ynddo ax "vVlad Canaan." Gan -fed, yr amser yn brii-v. gadael v ff ermydd yr oclxr arall i afcm Aran heb VlJl1:- Veled a hw\-n.t. eleni, a. chyfynguciIll hunadn at yr ochr hon. Buasai yn ddymunal cael eSID"n i fnnty y ffridoedd acW;, lie y buom yn blanit yn, bugeila-, yn belaL'r y^sgyfaraog, a'r a'ar fyn-yddl y petris, a'r llwynog cyfrwys. Dychymygai g!y\v<xi yn awr swn y fflamau yn ffrio ynt y grug. Ysglefrio (dyna air yr ardial ain 'skatin.) oedd ddiifyr hefyd ar y llyrs, carddi yn y gauaf, a dial y brithyli yn y nant yn yr haf. Nï ddyrrru'nwn ddcd^xldach n.efoed'd: mewni byd arall nag ail diteulio tyimhor ieuenctyd. Wrth fFarWelio a/r hen gartref unwaith ynr rhagor. dymrunwn gyf- lwyno i'r darllenydd y cyfiedthiatd1 canJynol o edddo Ceniniog, a drlerbyniais wedi: ei ddychweiiad i America^—cyfieithiad o'r gan ■gyntaf yiji y "Mafcxn." Cyfan,soddwyd y wreiddiol ar ol ymweliadi arran PANT YR ONEN, Near Dolgelley™ Meirioraethshire; I Wient by my home in the end of May, It was once thewhi,test of homes that wav; But alas r its blackness I now deplope.- Shut are its windows, and! locked its door. The birds still sving in the same: sweet strain, As if the world had no sorrow and* pain:; The fieldis are as green as ever the}- were, And the leaves on, the branches are ^winging: o o there. But 'tis not the silme leaves sn-j birtbc'n/i gay Ihat dance a.nd sing to the King cf dav ■ And OIh! the chiLdirers shall nwermore Return to sing and dance as of yore. The little 1reiFJ lips have long been dn, But the fountain still bubbles near by, Like the Fountain of Life op ed on Calvary, My mother, familiar with both was she. Ere I left I looked1 back from the marshlaind there, For a; smile like the light 'neath. the night- hued hair. For the kind blue eves, for the face half divine, And I tasted wormwood where once I had wine. Since I saw her stand on the threshold; there, Two winters parsed over the cottage fair: The winter of nature with blasting breath, And Oh! in: the; summer, the winter of ,cFe2tth. Aug. 1902. Trans. H.R.R. Chicago. Cyfeirdo! ein camrau tua'r COED CROES, y ffermdry nesaf. Yr aelwyd bono wedi ei bylchiii yn ei chaerfa. er pan fu'm yno o'r blaen. Henry Morgan oed:cr enw'r ymadaw- edig- Pan yn gyimydog iddo, arferwni ei hoffi, er ei. fed ym cael plesar; }7n fy iBhoerti yn nghiylch "yr hen WesŒIe' 'Dia," VI' oedd yn Rhyddfrydiwr goleuedig;—yn, un o ddarllen- wyr cysoni y "Faner/' yr hon, gyda Haw, a, arwediniodd lu 01 amaethwyir Cymiru i dir Rhyddifrydtiaeth gada-m, pan yn Haw ei pherchetlll a'i golygydd cy ntaf—Mr Thomas; Gee. "Gee" a) "Gladstone oedd dau enW miawr gwlieidiyddol Henry Morgan. Yr oedd yni gymaiintt o "Gladistoniam" fel y gelwid ef weithiau yni "Gladstone," ac yr oedd wirth ei tfodd am hyny. Y mae Hun1 Gladstone ar furiaui y ty dictwy waith nieu dair mewn giwa- hanipd ffurfiau. Pan fu Gladistorae; yn myned trwy Ddtolgellaui, ac yn aJrOS ychydig amser yn yr orsaf, afeth H. M. i lawr yn llewys ei grys, filldir a haner neu ragor o ffordidt a,'1 ffou yn ei hnr, a, gwthdodd yn fygythiol drwy y dyrfa oiedd yn llenwi'r stesdon, a'i wyidiraui ar ei lygaid, i gael golwg iawn ar ei edlun— pan oedd: Ynadoo Hedd, metld'ir. yn methu. a giwelwj-d1 Daw Gladstone Hawcardien Nt-r, Ha w Gladstone Coed-aioes, yn nghanol, bamllefao medbiofl- llafur. Aeth eddiym wedli. cael dagon, 0 lawenydd; am ei oes.- Siaradai am yr angen am Fesur Tir, a pbathau felly, wrth y meistr tir. Yr oedd "M'ichaei Jones y Bala" ynarwir ganddo. John Thomas. Le'rpwl, a Herber Evans, Caeiinarfoai, oedi edi dduwiau pwlpudol. Yr Aniiidbv'n.wytr oedd emvsrl ei gaJan. "Pwy syxkl yni myn'd j: gael y gadair, Henry Morgan?'' (yn Eisteddfod MeirkKi, neir v GeaddlaetboJ). "Wn i vn )1 byndr—omd mad rhyw Anniibynw-r. eiff ai lid." Coldaf ef }Tii gwweyd hafoig amaf VfTth didweyd fod yr enwogion John Evans a Hugh Hughes wedi trod: at yr Aamibyawtv. Cefads esboniad rhanoli yn dddweddar ar hyny. Mae'n debyg ddatfod) i H.H. gaiel galwad o egl^ys- Annibynoi yn y De- yma ryw dro. Gyrads faco i H.M.. y N adolig cm v ddweddaf o FerthyT; rhwy^trai ei fereh. i dddolch: rhaid oedd Iddo: ef gael dioilch ei hunan pan wellad- Ond wellodld a dddmj byth, diruam. Nid oedd heb ei fai j ondi gall- aif, Hawer weckiio- air.. gystaj! calon a.g' ef—^nior lan (J ddijdlleU a thwvl1. Ymladdbdid yn er- byn chwant, a'i l^off em,yni oedd, yr hwn. .I' sydd air t-i genlyn cof:— '•"Arglwyddl lesui dysg im" gerddied Drwy y byd yn al Dr dn ed- 'Chollodd! neb y ffordd' i'r nefoedd Wirtk Dy gamlyin Di erioed: Mae yn oleu, Oncl cael gwe1'Ó Dy wYDieb Di." Ei wraig—Jane Morgan;—hefydi. sydd gy- .meriadJ dfycldbroJ; rurxliedig am sirioildeb a chwerthin iach. Mae '1[') lugedles dida; a phe byd:clial rli.d, gallai:gnedfio, a thord gwair, ai gym ceffyl, fel dyn, Omj: chwith gwelVlf y blePMyn gwym yii ei gvvadlt Gwelo,dd cldiyddiau heulog. Methu myiseid i Ffemmd'y y BRYNMAWR, yn 01 y oblegid ymirwymiaid i fod yn y dref erbyaii un o'r gloch. Gorfod troi yn oJ: yn ei oJwg. Haeddai y ty acw golofn iddo ei hunan. Mate yr henafiaethydd rhagorol Mr Edlwardi Griffiths, SprinigfieldJ, D-olgellau, wedi botdl yn ei arch wild o aimgylch ogylch, ac wedi ysgrifenu colofnau arno i'r "Dydd" a'r "(^eaiinen." oblegid mai yuo y trigad urn o'r Crynwyr oeddi unwai th yn! lluosog yn y cym- ydogaethau hy-n. Yr ochr arall i'r Cwm y maes Capel Aninibynol a berthynai unwaith iddynt hwy; gelwir ef eto "Capel Quakers" mor fynychi a "Tabor," ei enw priodol. Y nrne anvyddioni myowent o gylch y Bryir- ma,wr, a,, chafodd y bonerddwtrt j-mcbwilgar y cyfeiriwyd atoi edsoes hem goffr gwerthfawr i'r hanesyddl yn nten y ty. Cymyidbgion car- edlig fu ac y sytlid yrn aros. eto vn y Bryn- ir.a nr. Brysio i lawr i'r dref dlrwy Goed y Pandy> erbyn yr ymrwymiad i dynu. Hum y Bardd Amer:can.aixki', "Cenanog," "Glan Wnion," a 3, gilyddL Yr oedd, gofid am ca bydda/i No. 4 yni breseaiol, i wneiy d y "pedr war' yn gvflawn. 'Adieu' i'r feistres eto, ac 'ofF a ni ein tmi: gyxlk r tren i Ddrwsynant, ryw dJdwy: neu dair milldir i fyny gydia'r afotni W mon i gyf ei ria.d y Bala. Dymai ni yn awr yin rhodio trvry .arrdaloedid y Brithdir a Rhydvinaira; ac os nad! ydych yn blino, dyna lie )fch cedwir yr wythn,as nesaf. (I'w Barhau.)

—: o: THE LITTLE "TOTS" THRIVE…

,-1— :o:i RHYBUDD I FERCHED.

EISTEDDFOD NAZARETH.I

--:0:-YR AGORIAD I INDIA.

YR ARCHESGOB NEWYDD.

-:0:-BETHLEHEM (M'.C), TREORCI.

-:0':-Y BODDIAD YN YR AFON.

-:0:-DIANGODD Y CI, BODDODD…

Advertising