Skip to main content
Hide Articles List

8 articles on this Page

'-''-'',-,>,.1.,,,,,, HWNT…

CRISTIONOGAETH A MACHIA VELL-IAETH.

News
Cite
Share

CRISTIONOGAETH A MACHIA VELL- IAETH. —0—■ GAN OWAIN GLYNDWR. Sefydlodd Machiavelli gyfundirefn filwrol yn ei wlad, a grvnaeth bob peth ailad dyn wneydi i gadarnhau ei waed trwy merth cledd!- yf. Ontd cafo-dd ei hen. elyn Medice o.mch- afiaeth armoi. Daeth dydd dial arno yntau, a cholloddl ei ryddid ei hum, a thaflwyd! ef i garchar. Dyna fel y mae ym dygwydd YI] aml i'r rhad hyny sin cyfyngu ar ryddidi eredll, a.c yn rhoddd ereili mewTIt carcharau. Dyma, sydd yn hynod, mai yn y carchar yr ysgrifenotdd eli athroniae,th fOte-sol wladol sydd1 ym cyfiawmhau Crdstionogiom i garcluiru a lladd eu gilydd ac i ladrata tiroedd a, meDd- iamau eu gilydd. Ar ddyrchafiadi Leo X. yn Bab, derbyndodd ed ryddid, a, .chododd i ryw gymaint o awdurdod drachefn. Bu farw Miehefin 23aim, 1527, yri) 58 oed. Fe daemwydi y chwedl iddb rodidd pern arno, ei hum; ondl ma.e y llythyr canlynol oddiwrth ei fab, at gyfaill, yn daugos fel arall "Bu fy nhad, Nicolo M,achia,velli, farw y 2 2aio o'r mis hwm, o boem yn ei goluddiiom, yT hyna achoswyd gan physigvvriaeth, a gym envy d ddau ddiwmod yn flaemorol. Cyfiesodd ei bechooau wrth y mynach Matteo, yr hwn arosoddi gydag ei hyd ei farwolaeth. Yr oedd ein tad meW!1J tlodi mawr." Fe faddeuodd; y mymach ei bechodau, ond pwy sydid i faddeu pechodau ei blant y dydddau hym ? Fe ddywedodd Iesu Grist fod yn well i'r rhai hyn pe rhwymid m,a,en melin am eu gyddfau, a,'u taflu i'r mor. Yr oedd ym wr ffraeth a pharod a.r ei dafod bob amser. Dywedod-d Clodio Solomeo wrtho rywdro.: "Y mae pobl Ffloreos yn meddu llad o wybodaeth, ac y maent yn llai dysgedig na phobl Siena,, o-nd rhaid yn was, tad eich eithdo chwi. I hyn y atebodid Machiavelli: "Ymi Sienai ma.e y boblk yn fwy o ffyliaidi nag yn Fflor- ens, heb hyd yn nod eich gwneyd chwi yn eitbrdad." Bu ei weddillioni yn Santa Croce am ddwy ganrif heb dddm i nodi mani fechan ei fedd, ac ynrOl y buasai eto, mae yn debyg, onii fu- asai larll Cowper, bonteddwr o Sais, i roddi cof-golofn yno. Teilwng i Sais oedd gwmeyd hyn;, oblegyd efa o bwab sydd; wedi gwne-yd fwyaf i gario allan yr athromiaeth foesol atgas a. llygredigr-"Trecha Treisied, gwana' gwaedd'edl" Ym ol athrondaeth foesol, mid yw llywodr- a.ethwr i ufuddihau i'w gydiwybod, na; chyd- wybod ei oes. Rhagrithio, twyllo, a, cham- arwaim yw ei ddyledswydd fel arweiny-dd | gwleddyddoL Ceisia hefyd brofi mai rhyf el yn umig ydyw tedlwmg destyn, ei feddwl i fod, j a dylai fod ar ei ochel rhag gwmeyd! da ym ddiarwybod. Ni ddylai wneyd dim ond twylio—rhinwedd; mwyaf llywodraethwyr yw rhagrithiio ,a, thwyllo y wlad a lywodraethir t gamddynt. Ni chariwyd y ddysgeidiaetb j hom allam erdoed yn fFyddlonach nag yn mglyn a'r rhyfel hwn yn Ne Affrica. Dyna, yr "Ultimatum" i dechreu. Prif reswm camlynwyr MachiaiVelid yn y: wlad hon dros gyfiawnhau gw,eith,redoedd Prydain yn y barbareiddwch mae yn gario yn mlaen yn Ne Affrica yn bresenol yw "Ul- tdmatum'' y Boeriadd, Mae hydi ym nodi y rhad hyny ydynt yn meddu ar ddigom o ddtymoliaethi a Chiistiomogaeth i amnghiymer- adwyo y rhyfel, braidd yn credu y Jimgoaidi gyda golwg ar yr Ultimatum. Omd, erbyn hyn mae yn ffaith fod. yr ultimatum yn holl- ol gyfreithlon yn ol cyfreithiau cydgenedl- aethol y byd (The International Laws) Mae yn rheol yn nghyfreithiau cyd-genedi- aethol y byd, os bydld cenedl yn, cael ei bygwth gan aillu arall cymydbgol, ac yn! gwthio mdlwyr i'w chyffiniau, ac ar yr urn 1 pryd yn demandio rhywbeth oddiwrth y galluJ hwmw, fod gan y gallu bygwthiedig hawl i ofyn am dymu y milwyr ym ol ar um- W'aith* Os ma thynir y milwyr ym ol, mae hawl gyfreithlon gan y gallu bygythiedig i ddadweinio y cledd, ac ymosod yn gyntaf ar y milwyr a wthir yn eu herbyn, fel humamym- ddifyniad. Pan gyferfydd dyn a Ilofruddl ar y ifordd, nid oes angen iddo i aros i gael ei frathu cyn deldo a'r mwrddwr. Dyna, yw cyfraith v cenedioedd i ddelio, tuag at eu gilydd. Mae y doctoriaid hyny ydynt j wedi cefmogi y rhyfel hwn ar faes y "Dariam" wedi haeru mai y Boeriadd ddechreuodd y rhyfel, ac mae hwy sydd yn gyfrifol am yr alan as ar ddynoliaeth, trwy groesi y terfyn. Omd erbym i chwi chwilio rhesymau y Jingo- aid, rhyfedd mor llededi y maent yn wybod. Ar y pwnc hwttii, mae holl athrawom! cyfreithiau cydLgenedilaethol yn cydumo yn hollol. Dyrna fel y dysgir y gyfraith hon i'r myfyrwyr hyny ydynt yn astudio y gyfraith gyda golwg er fod yn. ychydig yn ol pan oedd myfyrwyr y gyfraith yn yr Athro. f eydldJ yn myned dan eu arholiadi; a,c er mwym eu profi yn mhymciaiu y dydd,, yn ol yr arferiad, rhoddvvyd cwestiwn iddynt, "A oedd Gweriniaeth De Affrica dan yr am-! gylchiadau yn gweithredoji yn unol a'r gyfraith gydgem,edlaethol wrth gyhoeddi yr ultimatumi,i bob un o'r myfyrwyr i ateb yn gadarnhaol, ac yn hyny yr oeddynt yn iawn yn ol barn yr arholwyr. Ychydig 0 newydd-1 iaduron sydd wedi cyhoeddi y ffaith, gan eu bod yn eiddb y "capitalist," ac yn bender- f fynol o ddallu y wlad a'i chadw fewn tywyIl- welt I Erbym hyn mae ffrydiau o oleund yni cael j ei daflu ar dywyllwch y wlad o bob cyfeir-1 iad. Yn ychwanegol at yr hyn wyf wedi roddd ya barod! yn y llythyr hwmi, y mae yn I bleser genyf alw sylw y darllenwyr hyny o'r "Dariam" ydlynt yn chwilio am wirionedd, at lyfr Cadben M. Phillips, sydd newydd ddyfod allan o'r Wasg. Bu Cadben March Phillips ym fwnwr am flymyddbedd yn Johannesburg cyn i'r rhyfel dori allam. Wedi hyny yn Gad-belli yn mlaen-filwyr Ramington. Mae llyfr Cadbem Phillips yn hymod ddydd- orol, ac ym gosod gerbron y darllenvdd yr hyn a. welodd a.c a wyr yn nglym a'r holl helynt, ac i bob un diragfarn yni argyhoeddi y pen a'r galon. Yn y rha,n( gyntaf mae ym ymwneyd a dechreiuad y rhyfel. Yr oedd ef yn o'r Uitlanders, cwynaom y rhad godas- ant y fath gydymdeimiad yn nghalom Ar1- 'I glwydd Milner, a'r rhai hyny yn y wlad hon: chwythasant dan rhyfel. Dyma ddywed Cadben Phillips am y wasgfa dam ba un yr oedd ef a'i gyfeillion yn gruddfan: "Ami vr Uitlander a'u cwyniom n,i wnawm ysgrifenu gair na thanio ergyd dms y cwyniom a ddv- feisiwyd; Nid oedd "-a:n. yr UI ti anders, hyny yw, y; mAMi^-yr a'r dosbarth gweithiol; y Rand, yr un gwyn. Yr wyf yni gwybod am I beth wyf yn siarad, ac yni adnabod pob dos- barth 0i gwr i gwr o'r Isanti, ac wedi gweith- I io a, by\v gyda hwy. Gwelais mewyddiaduron ¡ Seisnig yni pasio o un Haw i'r llall, a chodai torn o chwerthim dro,s y lie uwchben tele- grams y "Times" am y cwynien, nad: oedd- ent i'w cael yno. Ni chyfarfyddais a gweithiwr yno a fuasai yn codi pleidlais oddiar y rheol, ac nid oes yr un dyn sydd yn I admabod y Rand all amheu hyn." Mae yr UD! mor gryf yn'gwrthdystio vn erbyn brad mawr Affricanaidd (The Great African Conspiracy). Dywed i'r rhai hyn d gael eu manuffactro. yn marcluiadoedd Pryd- I' adm Ar hyn clywedJ yu mhellach: "Credweh fy ngair, yr ydym ni drwy ein. gweithredoodd creulom yn prysiuir wneyd yr hyn fuom yni ofnd, ac i'n gweithredoecldi ein, hunain y gall- wn ddiolch am hyny. Gellwch fod yn sicr o hyn, am bob ty ydymi ym losgi,, mae tri meuf bedwar yn y De yn araf godi mewa gwrthTyf el." Mae y llyfr hwn yn, rhoddi darluniad o'r 'farm-burining,' a hyny fel y gwelodd y ffeitlv ian; ac y maent yni fwy erchyll na dim: ddar- llenasom am damynt hyd yn hyn. Dyma ychydig frawddegau fel yr ysgrifenai Cad- ben Phillips hwy wrth fyn,ed mlaem, a'r gwaith: "Mael y gwahanol golofnau ydynt yn teithdo y wlad yn cario, allan y gwaith o ddin- ystrioi yn ddiarbed. Gorfu i mi fy hun, pwy ddyddl, ar Oirchymyn y Cadfridog, i losgi y tai. Nis gwyddom sut yr oedd edrych i wyneb neb. Yr oedd gwr i un o'r gweddw- omi, yT oedd yn rhaid i mi losgi ei thy, wedi cael ei ladd; yn mrwydr Magersfomteim. Mae ein milwyr yn mhob cyfeiriad yn llosgi ai dinystrio. Dydd ar ol dydd mae y mwg yn I codi o'r dyffrynoed'd, a llechweddau, y mvn- yddoedd, a'r hall da i Yll, cael eu blotio allan Pob .peth syrdd yn gwmeyd1 bywyd yn werth ei fyw yn ca,el ei ddinystrio, ac yma, y bywyd I ei hun. Pa, grerulondeb mwy erioed a ar- ferwyd gan um genedl at y llall ?" Pan yn llamc, yn darllen hanes Cymru gynt, a'r creulomderau a, arfeirai y Saesom tuag atynt, yr oeddwn yn rhoi y llyfr heibio i mi ga.e wylo yn hidl wrthyf fy hun. Felly y gorfu i mi wneyd1 wrth ddarllem hanes y creulomderau hyn. Mae yn syndbd i mi fod neb sydd yn meddu ar ryw gymaint 0 galon ddynol yn medru cymeradwyo ac ysgrifemu mor ysgafn uw:chben i creulonderaui. Gall- em feddwl fodi rhai yn ymhyfrydfut ynddynt fel hwmw yn ysgrifenu am, ei gariad: "There is a, fair lady in Cardiff Whose smile is more charming to me Than the rapture of ninty-nine marriages Could possibly, possibly be." I mi nid ydynt and gweithredoedd y ddafol luniodd athromdaeth foesol tvladol Machiavelli, yn cael eu cariOi allan dam, ddy- 1 amy ad y ddysgeidiaeth homo, ac nid dan ddylanwad dysgeidieth Iesu Grist. Pan yn terfynu ysgrifemu y llychyr hwn, dyma adroddiad diweddaf y Llywodraeth i law aT sefyllfa y carchar-wersylloedd yn Ne Affrica. Wrth edrych drostynt yn frysiog caf fodi y creulonderau yn lleihau-gwell a mwy o fwyd—gwell dillad a. phisygwriaeth yn cael eu hestym i'r trueiniaid, er pan mae Mr Chamberlain wedi ymyraeth. Y can- lymiad naturiol o hyn yw ,fod y marwolaethau yn lleihau. Yr wyf yn diolch i Dduw am ddynion dyngarol—Lloyd Geolrge, Miss Hobhomse, etc., y rhai a, gynhyrfasant y jwlad o blaid dynoliaeth dda, a, gorfodi y Llywodraeth i gyfnewid ei chwrs llofrudd- iog yn ngym a'r plant bach o leial Dichon y gwna y dymgarwyr Davies ac Owens roddi cynwys yr adtroddiadl hwn ger- broi. darllenwyr y "Dardan," gan fod rhai 0 honynt yn y fagddu fawr ar y pwnc hwn. Mi af finau yn mlaem i didadleu athrawiaeth tad y Jingoaid.

-: 0:------YNYSBOETH.

[No title]

BETHANIA, MERTHYR VALE. --u----

HANES HIRWADS WRGANT O'R GANRIF…

:o r — RHOS, HIRWAUN.

Advertising