Skip to main content
Hide Articles List

8 articles on this Page

HWNT AC YMA. ----()--

HEN ARFERION A DEFION CYMRU.…

News
Cite
Share

HEN ARFERION A DEFION CYMRU. -0- Beth ydym. wedi golli ? Pv\y a wyr ? Ni gawn syniad gweddol gyivij! am gytnewidiol- deb bywyd Cymreig NA-rtil ddal parthau gwledig Cymau yn ngwyneb y dyudiiau gynt. Mae pobpeth u dwyn hyn i gof—colofnau ein geiriaduron, lie y cyfarfyddwn a deg ,u o dermau nas. gwyr y to presenol fawr am eu hystyroin, a'r Calendar, lie y mae cymaint o eiriau dieithr erbyn hyn. Mae'r Nadolig a'r Calan weitbiaiui wedi eu dihatru o'u hen ddilladi. Nid oes pylgen am d'ri o'r glochi fo.re NadoJIg yn eglwys y phvyf, na.bnecwast Galan yn y ffarm draw. Nid a p: bl c.'ocioo a phlant oddiamgylch, i grynhoi. r ileui.gj gan guro wrth y dirws hwn a'r drws. arall, a dweyd1— "Rho'wch galenig yni galonog I ddfytoi gwan sy' heb un geiniog." Nid otes ond rhyw driugain mlynedd! er pan ganai Rees Jones, Pwilfiein, Ceredigion "Cewch ugaiin punt, bob d'imai goch, A dwy wydd1 dew o gafna.u'r moch, A dwy iar ynyd gribgoch, lan, A llwyth o lo i gaid\v'r tan." RhodJdE gejriau yn nigenau hen wrajg oi Lan, dyssul wrth goisio les newydd gan y meistr tir ar ei ffarm a wnai Amnon; ond pa, faint o blant y cym-ydogaethau hyny sydd ym deall y cyfeiiriadau heddyw? Daw'r Ystwyll, a Chalain) Mai, a Gwyl Awst, ond! ant heibio yn ddisylw. Pwy a ddywed faint y cyfnewidiad a barodd syrthiad castelli a mynachJogydd Cymru? Faint o'r hen fywyd a giliodd pan agorwyd y gweithiau haiarn a'r glo? faint gyda dygiad i mewn beirnianau i gydchoedci) amaiethyddol ? pie gwelitr yr hieiddel gam beddyw ond yn mhlith y ser? Pwy gc-fia werdi y ffarmwr yn symud ei dda comaog o'r givastatir i'r m^'fdkli yn yr haf a byw yn yr hafoxj ? Ychydig, mi gredaf, sy'n adwaen swn y fFiust a'r fuddai gnoc erbyn hyn. Prin yw yr amaethwyr yn Nyfeid: yn awr a ront dafodi buwch neu eidion a laddiant yn anxheg i arglwydd y tir. Pe codai'n hen famau o'u I bejidau credent taw creaduriaid 0 wlad arall fyddai merched yr oes hon. Mae y bais, a'r gwn bach, neu'r betgwn) ? Mae y siol wlan- I en, a'r whidl, a'r wlanen wen, a'r wlanen goch hono a barodd i liniau y Ffrancod yn Abergwaen guro yn nghyd? Mar wahanol y gvvisgwn i'n tadau a'u cotiau main, a'u brystys penlin, a'u soccasau. Mae hyd yn, nod y gegin wedi beimlo'r cyfnewidiad. Niid, ¡ oes seidi yn Nyfed a'r dysglau poitir ami, na simne lwfer yn holl Fro Morganwg—am a wn i. Mae'r peis wedi myn'd o'r golwg, gall, mae ychydig o gaws a wneir yn awr hyd nad yn Sir Aberteafi. Prin y gall saer gw lad heddyw wneyd easier i siglo newydd anedig-- ion pen pella Sir Gaerfyrddin. Mae'r car llwyau, a'r car bara, a'r gist halen, a'r phiolaM a'r trenswmau pren, ar, neu wedi, myndi all an. o'r ffasiwn, er a wnel Cymdeithas Di- wydlanau Cymru i'w hachub. Pie gwelir gwraig y ty yn crogi bwndeli o lysietiau dan y llofFt yn gyffeiriau rhag anwylderau dynoil drwy gydol y flwydjcljyn ? 'Dyw merch- ed Cymru heddyw dd:-n yn gwybod enwau'r Ilysiau a dyfent gynt yi yr ardd ac ar ochrau y ffynld, heb son am eu casglu. Mewn tradrlbdiad yn unig y ceir meth, oddigerth mewn ychydig iiawn o fanajut. Does dim son) am ddiod fain yn y De, na diod: griafol yn y Gogledd:. Diolch fod ambell i bryd) o gawl cenin yn aros i ginio, ac ambell i phiolaid a hono yn ail dwym i swper. Mae'r cawl ffwt, neu'r cawl pen. lletwad, wedi cilio am byth; ac y mae lie i ofni fodi y cawl llaeth, a'r uwd succan, a'r bwdran, a'r sopen, a'r sopas, yr uwdi rhynion, a'r bara, ceirch a gadwai yn ei flas am fisoedd, ar ddarfod am danynt. Ble yn: Nyfed y gwnieir torth ffwm fach, neu dorth blanc ? Oes son, tybed., am fwyd am- bor tua chymydogaeth Bronwydd, a phr>n- hwy,dle gan bobl Blaenpenal? Mae'r ambor wedi cael ei anfarwoli gan un o feirdd Cere- digion: "Bara haidd a maidd glas f A ges i 'mhlas Llwyneadfor; A chyn 'y mod i yn Blam-nant 'Roeddi arna'i whant bwyd ambor." Ychydig a wydd&nt y ffcxrdd yn awr i wneyd caseg fedi, neu goginio swper pen medi. 'Dyw dynion, ifainc ein dyddiau ni ddim yn dysgu lladd gwair na tharo, na'n merched, yn gallu dtwrn fedi a sidremo, na'n plant yn cario 'nghyd. Peirianau sydd yn lie dynion y dyddiau hyn, yn tori gwair, a 'sgaru'r 'stodau, a'i gyweirio a'i fwdwlu, a'i godi i'r das. Mae'r Cymro olaf a aeth o Ceredigion i gynhauaf Sir Henfiordd yn ei ifedd] er ys haner can' mlynedd. Nid oes neb yn myned i'r MynyddJ DUI i wlana yn awr, nac yn gwybod beth yw cribo, a rholio, a nyddiu a rhod fach. Pan ychwanegir un at y teuiu nid a ewrag- edd y gymydogafeth i "wel'd'" y fam a'r plent- yn, gan ddwyn anrhegion o de, a siwgr, a -dilla,d bach, neu botelaid o licwr. Pan bri- odo mab a merch, nid a'r ewythr i rityddaa, na'r gwahoddwr o amgylch i wawdd a galw'r pwython i mewn. Ddydd1 y briodns ni thyr- ir at dy'r ferch i'w hymofyn; ni bydd hithau yn rhedeg i gwato, ac nis dtelir hi gan ffrynd- iau'r gwr ifanc. Ciliodd y gwinten, a darfu y rhiedeg a'r gyru i'r eglwys, ac oddiyno yn ol i dy'r ferch. Mae'r neithior wedi myn'd. Gwelwyd rhyw eiliw gwan o honi yn: mhriodas "Tom" Ellis yn Aberystwyth; ond 'Hoedd yno na thable na difyrweh. Pan fo (^vmydog farw, ni wylir y corph fel cynt, ni chyneuir canwyllau, ac nis gosodir y marw dan ei gor- wys. Yn Sir Fon, efallai, y eeir y wyJnos berffeithiaf y dyddiau dirywiedig hyn-math o ieuad rhwng y cwrdd gweddi a'r "Irish I wake." Bu Dyfed a Morganwg yn ennno am eu Bfeirlau ond y mae y rhai hvn wedi tvnu ein cyrau at eu gilydd. Prin y mae ffair Lawr- ens, Cilgerran, a rfair Haf a ff Glangaua Castell Newydd, yn werth eu henwi a ych- ydig, mewn cymhariaeth, sy'n tyru frair Awst Caerfyrddin erbyn hvn. Mac fFdr y Waun yn Mo-rganwg yn £ y\vy~a dyna i gyd; end am ffair Llandaf, serch iddi gael oes hir I () chwe' rhan' mlynedd, .rhoddes v siapter eu traed ami, a hi a drengodd. Gobeithio fod "clepsant" y Bont, yn Mon, yn llewyrehus o hyd. Mae Elian wedi colli ei swyn, ac nid oes dew- iniaeth mwyach gan Wenfrewi—ont* i Bab- yddion. Daetb y Proffeswr Rhys o hyd, meddir, i ryw ff),mon tua Phenybontarogwy, flynyddau yn ol, lie y cyrchid gan yr ardalwyr clwyfus a'n iachad. Byddent yn baddo eu haelodi2i. dolurus a'r dIwfr, ac yna, crogent y carpiau ar hvyn cyfagos. Yr Ctedd y clytiau mor iluosog a r dail pan aeth y Proffeswr heibio. Gwelad'ii lygad craff ef fyd marw o'r tu ol i'r ffynon, a'r llwyn, a'r man gadachau. Tyrir i'r ffynhonau eto, end aid i ymgyng- hori a'r oraclau parthed caru, priodi a, byw. —W. Eilir Evans, yn y "Geninen" am. Ion- awr 7.

-:0:-Y CYNHWRF PRESENOL.

CYMDEITHAS BARHAOL Y MWNWYR.…

-:0:-ER COF

:o: DIAREBION.

[No title]

Advertising