Skip to main content
Hide Articles List

10 articles on this Page

BRWYDR WATERLOO, YN NGHYD…

--0-; WATERLOO.¡

News
Cite
Share

--0- WATERLOO. ¡ r :.apoleon dan y dybiaeth na wnai y Prytteiniaid ymlarid yn y fan v gwnaethont sefydlu eu hunain, o'olegyd ar ¡ wawriad boreu y r 8Eed. pan welodd ei eIYn- ion ar yr 'Ucheldirosdrl, fipvedir idrk> dii|at- gan ei lawenydd mawr. Parhaodd yr hin o hyd yn dymhestlog, ond tua naw o'r gloch idiriodidi i fyny ychydig, ac yn fuan werli hyny j gwnaeth "teym y dydd"' H ymddangosiad rhwng cymylau mawrion duom a, symudent yn y nef oedd. Y r oedd pobpeth yn arwyddo yn awr fod gomest ofnaiilwy7' ar ddechreu. Yr oedd y Prydeinwyr wrth y gorchwyl a barotoi boreubryd pan y rhedodd gwylwyr drwy y gwersyll, gan gyhoeddi fod y gelyn yn symud. Ymaflodd y Prydeiniaidi yn ddi- ymaros yn eu harfau, etc., a chychwynodd yr artillery i'r ffrynt. Y mddangosai fel pe bai yr holl dnell Ffrengig yn awr yn symudi; ffurfiarant eu colofnau gyda brys, ac o flaen yr ochr dde i'r Fj^ddin Brydeinig yr oedd, cwmwi dychryn" fawr o feirchiilwyr a Cuiirassiers. Yn y pell- der, drwy yspienddrych gwelid Bonaparte, yn nghanol llu o swyddogion ac ereill, yn symud yn frysiog yn ol ac yn mlaen. Yn fuan ar ol hyn, pasiodd Napoleon o flaen y llinell, ac anerclio:>d y milwyr er eu caion i gyflawnu gwrhydri pellach. AdgofuKal hwynt o'u buddugoliaethau blaenorol, a phw-yntiodd allaru y canlyniadau iddynt pe gorchfygid hwynt y tro hwn. Addawod- i ididynt wobrwyon ac amhydedid, gan wasgu ar eu medidyliau y fath glod ddeuai iddynt C'S £ orchfvg:-uit y Saeson. Y n: olaf, dywed- odd fod gwobr gyfoetho-g yn eu haros, oblegydi yr oeddl y cyfryw o fewn* gwaith Haw id)Jiynt; ac addawocMl iddynt y pleser o v/ledda yn a chymeryd meddiant o brif- cldinas yr Isel-diroedd:; "canys," meddai, "Ijyddwn yn Brussels henod" Yr oedili yni ages i 11 eg o'r gloch pan ddechreu (xld y frwydr, sef ymosodiad ar Hongournont. Gwelodd Napoleon bwysig- rvqdd y safle hwnw, ac anfonodd orchymyn i Marshal Ney, yr hwn a lywyddai ochr aswy y Fy/didin Ffrengig, i wneyd ymosodaad ar y lie gyda digon o wyr a fuaserat j-n alluog i'w gymeryd. Ymwnodd y cadfridog hwnw ai Jerome Bonaparte i wynebu ar Hougouniont. Delid y lie g:10 gwrnrd o'r Guards Prydeinig, n n 9 o gatrawd General Byng, a dwy frigad o ar- tillery dan Lifftenant M'Donald. Gwnaeth colofnau cyntaf Jerome Bonaparte eu hym- dj^iangosiad tuag 11 eg o'r gloch. Yr oedd yr artillery Prydeinig wiech cymeryd eu safle- oedd ar gribyn y bryn o flaen, llinell gyntaf y gwyr traed, a'r foment y gwnaeth y gelyn eu hym^iangosiad, y rhai a waeddent, "Hir y byddo yr Ymherawd^r fyw!" fe agorodid; y nine-pounders Seisnig y fath danbeleniad i'w rhengau' fel y cafcdd) pob pelen effaith. Yr oedd y magnelwyr wedi mesur pellder a chywirdeb yr ergydion fel y syrthiasant i ganol rhengau yi Ffrancod. Mor o'fnatdiwy oedid y tandad, fel na.s gallai, holl wrhydrii Jerome ddenu ei filwyr i ddynesu, ac mewn mumxlyn arall syrthiasant yn ol eto i'r cys- god, ac allan o'r golwg, o ba le yr oeddynt newyddl gychwyn. Ni pharhaodiil yr .yiSta.dJ hon ar bethau, fodd bynag, yn hir, gan i'r Ffrancod bender- fyms dwyn is fyny fegnyl mawrion. i ymosod ar y rhai oeddynt wedi atal eu dynesiad gyda'r fath effaith. Dan nawdd y megnyl hyn, gwnaeth y gelyn yr ymosodiatd- mwyaf ffyrnig ar Hougoumont, a lIwyddodd i yni ymaith gwmaiii o, "sharp-shoeters" Belgiaidd1 oeddynt yn ceisio amddiffyn y palas gy-da.'r Prydeiniaid. Oni bai am y Guards Seisnig fe fyd):M y lle wedi ei gymeryd gan y gelyn. Darfu i golofrtau o'r Ffrnncc^d aimgylchynu y ty, ac ar dajr ochr yr un pryd:, ymosodas- 3Jlt ar yr amddiffynwyr gyda'r ffyrnigrwydd gwyUtaf, ond gyrwyd-h«ynt yn ol. Gorfu i'r Lifftenant M'Donald ymladili law yn llaw a'r ymosodwyr, ac yn herwyddi ei gryfder corff- orol mawr, yn ogystal a'i wrhydri, liH^ddodd 1 gau y clv.ydi yn erbyn; y geljn, gwaith Oiedd mor beryglus, fel y ma:e yn amheus a oerrid) j un yn y fyddin fedrai ei gyflawnu. Yr oedd tanbeleniadl y gelyn hefyd' ar y lie yn ddi- arbed. Gwnaeth y Ffrancod lawer tro yr ymdrechion ravvyaf i garic y lie, ondi yn ofer. CafofVi pob coe \n, perth, llwyd)r. mur, etc., eu hamddiifyn gyda'r dewrder mwyaf, bob modfedd o honynt. Amddi- ffynid y lies hwnw gan ddeg ar hiirgain o feg- nyl Pryidieimg. TJadiflwyd y Ffrancod oddi- amgylch y He hyd yn nod at ddrws y ty; ond ni, fu un o honynt yn llwy ddi anus i fynsd, dros y troswy. Gan fod Hougoramomt i racldau ar ei ben ei hun, a'i amddiffynwyr yn wahsnedfig oddiwrth y gweddill o'r. FydâlllJ Bn/deinig. galluogwyd v meirchfilwyr Ffrengjg i orym- deithio oddiamgylch iddo gytda chryn nertlx, ac i yrnosod) ar sden d<leheuq;l y Fyddin Brydeinig. Gan WleleJ fod rhutlirgyrchoedvl! y gelyn mor ofnadw, gorchymyncdd y Due o Wellington "r Brunswickers ffurflo eu hunain yn "sgv fel y gwnaeth y rhan fwyaf o'r Milwyr Prydeinig yn y frwydr fyth- gofiadwy hono. Ond pan welodd un swydd- og enwog y meirchfilwyr Ffrengig yn gwneyd- y fath ruthriadau beiddgar, ac yn dynesu yn y fath Iwythi anferth, ofnai v gwnelent Iwyr ddihysbyddu ein milwyr, ondsafodd y Brunswickers yn gadarn, ac ataliasant y Ffrancod rhag dynesu yn agosacn. Ni fu ymc>%giad yr aitiilery Prydeanig erioed ym well, a gwmethont rwygau enbyd yn rheng- -au y gelyn Ond yr oedd tanbeleniad y meg- nyl Ffrengig yn ofnadwy, a tharawyd saith o filwyr un ysgwa.r i Jawr gan un ergyd, ond rhiedoidd ereill i fyny i lanw y bwlch, ac ar- ddangoswyd g^rrhydi anarferol gan bob un a gyfansr>d)dent y squares crj'yrn hyny. Drwy i'r gelyn gael ei nvystro yn, yr hell ymgeisir-dau oedd wedi ei wneuthur hvd yn hyn trodd eii svhr at ochr aswy y Prydeiniaid, mtewn trefn it enill yr heol ii Brussels. Gwmeth ei ymosodiaiJ'iau trwy d,danfon yn eu herbyn golofnau o feirchfihvyr a gvyr traod, gyd'r.g arnddiffyniad rhyw gant o feg- nyl. Tra y teymasoi y frvrydr yn ei gwedd iwyaf arswydol yn La Haye Sainte, darfu i golofn.'su y gelyn waspu yn mlaen yn erbyn holl gorff y Fydd&n/ Brydeinig ar yr adieg, aswy, ac o hyn.y i (ryfisiniad- pentref MouiS St. John. Yr oedci tuag 1 o'r gloch pan ddaeth yr vmosodiad yn wir ddifrifol. Dyn esodd rhv/ng- 3,000 a 4,000 o'r Ffrancod, gyfdla deugain o fegnyl yn erbyn y llinell aswy, lis yr oedid y Beigiai.d yn sefydledig. Yr oedd yma laddfa ofnad^y. Am, tuag awr o amser, amddiffynodd y Belgiald y lie yn erbyn rhuthriai'b.u y gelyn, a chynorthwydd y biaenaf gan y megnyl Pryd'einig.- Ond o'r diwedid, gorfuwyrl i'r Belgiaid roddi ffordd. (I'w Barh^u). O.Y.—Llithrodd gwallau i'r ysgrif olaf. Gwelaf mai gwell cywiro un frawddeg, sef .yn He "gorchfygu Napoleon" yn y para- graff olaf, darllener '■gorchfygu By^dddnoedd Napoleon." Dylasem fod we»:li nodi) gwall- au ereill mewn ilithiau blaenorol, ond hvder- j wn yn awr. gan. ein bod vn cyflym ddjmesu a ty diwedid, y gwna'r cysodydd gyfiawndier j a'r ysgrifenydtd.—A.B. b

Y GAUAF GWYN.]

!' Y SENEDD.;..:' -(.,-----

lawn Ddefnydaio y Gal)v. -…

Llygedyn o Obaith.

Yn Mhia Le yr Oedd Perygl.

-:0:-RHAGLEN FFEDERASIWN GLOWYR…

Y Rhag] en.

Advertising