Skip to main content
Hide Articles List

3 articles on this Page

------.--....------.-...--...----W…

News
Cite
Share

W A It D 'I D., j'u ejat;*<>N. «>dcl Gilbert yn byw, j trfe a d'^iGod ii, AC aaa-uuodd am dano, medd V;: b-anes. Ac yi" y bu fyw y mae yn idbyg yn eixaaf hapus, yn ymladd High- taatWs ac ys ^aefchu bychod, fel nad >edd y d<:ychfeddwi o fod yn ysgymun- tidig yn biiao end ychydig arno. Yr oedd y bachgen gwrol, hywaith, wedi d j'od mewn ychyd;g wythnosau yn ffafr- itdfii iiia' /r gyda boneddigesau Gilbert, *,c" yn gfli ddyn ei holl farchogion a'i f meddy-yr. Yr ceod Hereward y canwr, fcaiyiiwr, y jawnswr—Hereward y marchogvrr a'r heiiwr, yn ngenau pawb; «ud yr oodd of hyd yn hyn heb ga-el dim i d *nu ei foddwi na'i serch, a threuliai gry i lawer o'i aa^r i edrych ar y cread- er-aid gwyiitiou' a gedwid gan Gilbert an ochr i r buarth mawr oedd yn ymyl oi balasdy. Cedwid y rhai hyn er profi y dynion iouainc oedd yn ymgeis- wyy a,a, tod yn fcjrchogion, a'r rhai y lirvulid hwy i vuihdd ar adegau neillduol •»'r dwyddyn, •••id wedi eirye-h dros y lelrvv, y tvehod. y bleiddiaid, a'r arthod, penderfyuodd He reward nad oedd yno yr un yn deilwng o'i wrhydri ef oddeithx mil 8r- !3. mawr gwyn, yr hwn nad oedi un d a hyd n by a wedi ei wynebu, ar irwn y: wir, ac ;3 oedd Hereward wedi ei fv -led, gan ei fo 1 yn ymguddio trwy y ifda mewn hen fau ceryg dwfn. Yr .čk: rhyw d;L:rgoWch neillduoll mewn e^iylisiad a'r hwn. Dywedid ei &tt n Ii&cer dvnoi, neu fwy. Ei fod. icl n dad a pn Jfp i haiarn, yn meddu v\riaeib dyr.ol, 06P yn deaU jaith iysion; a'r ge.KyJdyd o ryfela. Felly, irioid byn&g; y oudai pawb. ¡:r, Oedd yr P>rth Uwyd, a llawer yn "iffj felly yr, acta gwyn, yn cael ei ysryviod gan y eenadloedd.-Gogl«ddol, yn ^e&dur cyirwyy a gorddyaol. Efe ly a ci Duw," a»<>dd y Lapp, gan ei alw fr her v/r c, r Cl«gyn fur," i&mg i'r wiur gl:ws< a -dealt mta am o ef y siaredid, a chael ei dramagwydtlo. Ciaai y NDVHeman fod ganddo "ddeu- ideg dsbnt d; ac un-ar-ddeg o'i syn- w«aa," ga-i i. orfoleddu. ei fod wedi d orchfygu. Er fo1 yr acib Uwyd yn greadur dy- mrynllyd, yr edd arth gwyn y mor, fel ei gelwid, yu 1 felly. Yroedd ei ladd y a ^a.np teil o Beowulf ei hun; a'r rhyf sduod rav i yn mblith holl gyfoeth Crcfw'nd oe y deuddeg crwyn eirth g-^ytuoH. a, nid o flaen yr allorau, ri-pddion G&r< a fawr. Pa fodd y daeth Gilbert o hy< ddo, ae y o-odwicl ef gan- yno cod lirgelwch drosyr hwn yr ysgyd'-v-ai po eu penau. Gofynodd He5.evvard d' hefn a thraciiefn i'w gy- litwynasw; ganiatau iddo dreio ei Jierth yn ei a yr angbenfil gogleddol hwn, oad g. hodid ef y naill dro ar ol y Uall, a o herwydi erfyniadau y bone idigosa-L a, theimlad Gilbert tuag e.t.o. Ondpe. erfynodd Hereward, pan If y deuai y Nhci .'ig, y mynai efe addewid G; r sobr neu yn feddw, y jolai efe yti] id a'r arth, a thrwy hyny ziaill ai ■i. u.l enw iddo ei hun, neu lm'w fei aya. Yn y cyf-Atiicjer gwnaeth Hereward ^yfeille.s.. inhlith holl foneddigesau ,Ilu Giibe^i> y rhai oeddynt oil yn dra heff o bono, •. ro un yn unig yr oedd ef wedi ^wneui yn-vftdlles fechan, yr hon nad oedd ond pi noyn wyth oe-1, ac Alftruda tedd ei L: Carai ddifyru ei hun gyda h-;n, I an ofn syrthio i gariad, an fod :i iy ymygion carwriaethol yn rhai !-ra h} no«.i, gan nad oedd efe yn nieddwl an, aebllai na thywysoges. Yr oeJ.ii AJftrurU yn brydferth. Yr oedd heiyd yn Sa^snes fel ynh.u, ac o waed brev.L. io]. i!\ thynai i Elfgiva, merch FtCholre il w, aith yn Frenin Lloegr, ac fel y gwyr ravb, a briododd Uchtred, Tywysog Northumberland, a thadcu (iospatrick, la-dl Northumberland, ac honafiaid yr ^,oll Dunbariaid. Rhyng- 0 ddyat, L'ac.wTi ychydig wythnosau, tyfodd i fyay gvfeillgarwch plentynaidd, yr L, -,v ii, roeclcl wedi dyfod yn fwy riiv ohyfou !gar vrch. Fel yr oedd "tlereward un diwrnod yn dychwe-lyd o fod yn hela, a Martin Yegaindrot-d yh trotian o'r tu ol iddo, a nifsr o L'in grea-lariaid wedi eu taflu dros ei y»gwyddan. clywodd ysgrechfeydd o fewu i'r pal a'i/a chyfiro mawr y tu mewn ac aiian yn ra-ilith dynion a ehreadur- iaid, Ceibiodd Hereward yru ei geffyl trwy y glwyd i'r buarth. Arosodd y Creadoi'. ac adrodd yn gyffroedig; a pha ryiedu. canys yn nghanol y buarth yr oedd yr A-. li Gwyn, a'i fwng gwyn arvchiog yn L-efyll yn syth, gan edrych <5.avvyw«itih yr fwy nag un creadur o'i ryw all, oedd Hereward wedi ei weled. Llai o amgyii h y lie gan chwilio am ysglyfH.ctu. Yn ymyl yr oedd eeffyl marvv, wedi tori asgwrn ei gefn, a dau gi gweriLfc -vr, yr oil o'r rkai yr oedd yr angh' aJ&j vrei] eu lladd gyda'r hawsder ixiwyaf. Y. cedd y buarth oil yn wag, cod o hafdy y boneddigesau y deuai ysgi'oc'afey dit & gwaeddiadau menywod a dynicTi; oA yn curo wrth ddrws yr hafdy, y^ ychwanegu at ysgrechiadau y rhai oua*iynt c; r tu mewn, yr oedd rhyw- botb gwyn yr hwn a adnabyddodd Here- ward lei *A gyfeilles fechan Alftruda. Yr ood lynt ";(t)æ sicrhau eu hunain o fewn, ac wedi gAC;;3l y plentyn allan, ac ni 'eiddjeE" ych-vaith agor y drws, trwy fvl, yr arth yn cyfeirio tua'r He, gan ø>:k:rc:h \a gmddeiriog o amgylch am tgfc ybail ntjirydd. Nei-Hodd tferewacd oddiar.ei gelfyl, a ) chan dyuu ,1 glbddyf, aeth tiiagddo ga?.> 1 waeddu fel ag i ctyntl nylw y creadcr. i Bvirychou-'t yr anghenn' ar y fercb 1 '°:har; ('" yue- ar Ho,-award, ft -ban f ueuucnj"—j- chreu, gwnaeth ei ffordd A rhuad tuag ato. Pan mewn oddeutu llathen neu ddwy i'w ysglyfaeth cododd ei gorff mawr ar ei ddwy goes ol, pryd yr oedd o'i ys- gwyddau yn dalach na Hereward. Yr oedd ei bawenau haiamaidd yn uchel yn yr awyr, ac yn barod i ddisgyn, pryd y tarawodd Hereward ergyd cywir a chryf ar drwyn y creadur, cyn i'w bawenau ddisgyn. Clywodd yr ergyd, a deallodd fod yr arf yn sicr yn rhywbeth. If odd bynag, cauodd ei lygaid am foment, rhag ofn, fel mewn breuddwyd, fod ei ergyd wedi myned am ddim; rhag fod ei gledd wedi troi neu doddi fel cwyr wrth ddyfod i gyffyrddiad 4'r panglog, a'r mynyd nesaf Loelai ei hun wedi ei daraw i'r llawr i idio codi mwy. Tofaaal^dd rywjaefch yn ILUW vrrfek ei sleddyf, agoroAd ei lygaid a gwelodd yr anghenfil yn plyga, ac yn rhoddi tro ar ei ochr, ac yn marw, gan lusgo allan o'i law y cleddyf oedd yn ddwfn yn ei benglog. Safodd Hereward am beth aaaeer yn synedig, gan edrych ar yr anifail, a rbyfedda at y peth yr oedd efe ei hun wedi ei gyflawni. Yr oedd wedi bod yn Uwyddianus yn ei ymgyrch cyataf yn erbyn gelyn peryglue. Yr oedd yn awr yn wron o'r iawn ryw, un a ailai gyxueryd ei le wrth ochr Beowulf, Fw>fcho, Bafaar, Loib^c^, neu Harald Hadsaade. Beth yn awr aad aUa.i afe ei wseod: Saiai yno yn ei lawn fakjhder, felpe yn herio nefoedd a daesw, a ohododd i'w feddwl yr heriad anauwiol bwnw,— Ni cbyfarfyddais erioed a neb yr ofnats ar y idaoar, a phwy yn yn y nefoedd a ofnwyf? Pe eyfarfyddwn ag Odin, ym- ioadwd ag ef. 08 Odin a fyddai gryfai, l«b<Mai n. ond os myfi a. fy44ai gryfaf, lleidwn ef.' Yno y eafai yn edrych ac ya breuddwydio am enwogrwydd dy- loiol, fel haner wareidd-ddyn yr am- serau hyny, yn aliuog at bob peth ond llwfrdra, ac yn aliuog at bob da hefyd ond duwioldeb. A ydych chwi ddim yn gweled," ebai llais Martin Ysgafndroed, yr hwn oodd yn ei ymyl, "tod yma foneddigoo hardd yn eeisio diolch i ehwi, fera yr ydych chwi mor anfoesgar neu falch fet na wnewch gymaint ag edrych arni." Yr oedd yn wir. Yr oadd Alftruda fechan wedi bod yn linsgo wrtho am beth aanser. Cododd hi i'w freichiau, a «kaaanodd hi, yr hyn am foment a dynerodd ei galon galed; yna gosododd hi i lawr, a throdd at Martin. Yr wyf wedi ei gwneud hi, Martin." "Ydych, yr ydych wedi ei gwneud hi; mi'ch gwelais chwi; beth ddywed yr hen gyfeillion gartref am hyn?" "Beth waith gen i. Y sgyd wodd Martin Y sgafndroed ei ben, a thynodd allan ei gyllell. "Bethydyw bona dda?" ebai Here- ward. "Pan y mae y meistr yn lladd yr helwriaeth, nid oes gan y gwas ond ei groeni. Gallwn fod yn gysurus o dan y fur hwn ar lawer noson oer ar fôr a thir." Na," ebai Hereward, dan chwerthin, "pan y lladda y meistr yr helwriaeth, rhaid iddo ei gaiio tua thref. Gad i ni ei gymeryd, a'i osod i fyny yn erbyn drws y bower, er synu y marchogion gwrol o'r tu mewn." Ymostyngodd, gan wneud ymgais i symud yr ysgerbwd, ond yn ofer. Gyda chynorthwy Martin, cafodd ef ar ei ysgwydd, a rhwng y ddau, llusgasant ef at y bower, a tlaallasant ef yn erbyn y drws, gan waeddu ar y rhai o'r tu fewn am ei agor. Yr oedd ffenestri mor anaml yr adeg hono, fel nad oedd y rhai o'r tu mewn i'r ystafell yn gwybod dim am y cythrwfl oedd y tu allan. Agorwyd y drws yn wyliadwrus, ac edrychodd allan ddau neu dri o'r march- ogion oedd wedi rhedeg am ainddiffynfa at y boueddigesau. Beth bynag oedd amcanion y boneddigion, achubwyd y blaen arnynt gan y boneddigesau; canys gan redeg allan ar daws yr arth marw, dechreuasant ganmol Hereward, gan ddiolch iddo, ac hefyd ei gusanu yn wresog. "Mae yn rhaid i chwi gael eich gwneud yn farchog ar unwaith," ebai y boaeddigesau. "Yr ydych wedi gwneud eich hun yn un trwy y weithred hon. Y mae yn resyn," ebai un o'r march- ogion wrth y llall, "na buasai efe wedi rhoddi yr ergyd yna iddo ei hun yn lie i'r arth." "Os na cheir rhyw foddion yn fuan," ebai un arall, i dynu yr uchelgais o'r bachgen yna, ni fyad bywyd yn werth ei feddu." "Naill ai y mae yn .rhaid iddo ef gy- meryd llong, ac edrych am anturiaethau oddiyma," ebai y trydydd "neu y mae yn rhaid i mi." Clywodd Martin Ysgafndroed y geir- iau hyn; ac yn gwybod fod clygasedcl, £.1 pob peth arall y dyddiau hyny, yn' cymeryd ffurfiau hynod, eadwodd ei lygad ar y tri marchog hyny o hyny allan." "Y mae yn rhaid ei wneud yn farchog —fe gaiff ei wneud mor gynted ag y daw Gilbert tua thref," ebai yr holl fon- eddigesau. "Byddai yn ddrwg genyf feddwl," ebai Hereward, "na, wnaethum ddWl yn haedda y t'et-h am-hydedd. Yr wyf yti j gobaithio enill fy Vbj&ardyaaa trwy, withredoedd mwy tia byn." Ohwarddodd y 'r bun- j eddlgion ar y byiw. j ruu«.ttgoiM»^uu. OJ -C. v j

..--EISTEDDFOD JERUSALEM,…

■m inm.i»■■jii■I.j.i■■■ OASGLIAD…