Skip to main content
Hide Articles List

4 articles on this Page

PENOD VI.

CROMWELL.

ENWOGION SIR GAERFYRDDIN.

OWAIN GLYNDWR. PENODY.

News
Cite
Share

OWAIN GLYNDWR. PENODY. YN t MYNYDDOJttD. §Wedl goeod y rhaffau yn bund, dy- -wedodd y prif swyddog, "Bydded i bob nn o hanaeh rwyao* ei fttfan ar ei gefh, a gafelu *a fyd4: iddo yngan gair cyn y byddam wedi' dlsgyn bob oopa-oofiwch. areø ar y gwaelod hyd nes byddom vedi dyfod at ein gilydd oil. Byddwn wedi diag- yn cyn deuddeg o'r glochr-jr haid gyntaf i staitio." Yn faan yr oedd bechgyn yr ogof ynclywedihywbeth yn dyfod i lawr dros ddanedd y graig; ac yr oeddect yn barod mewn eiliad i waith-pob un yn syllu ar ei raff, a phan ddaeth y creadnriaid anfFodns i lawr ar gyfer yr ogof, yr oedd dau saeth gwenwynig yn cael en planu yn nghnawd pob nn o honynt, a'r canlyniad oedd syrthio yn bendramwnwgl i'r gwaelodion erchyll heb gymaint a pharablu gair. Yr oedd yn hynod dywyll-nis gallent gan- fod uwchlaw haner y ffordd i'r ogof. Cychwynodd yr ail haid, a'r trydydd, a'r bedwarydd, &c., ond darfu iddynt oil gyfarfod a'r un dynged—syrthio i fysg marwolion yn y pellafoedd obry. Dilynwyd yn mlaen fel yma am fwy na dwy awr, ac erbyn hyny yr cedd dros bymtheg cant yn gorwedd yn un mass malwol wrth draedy graig. Yn mben ychydig clywai gwyr yr ogof y prif swyddog yn dywedyd ei fod yn ofni nad oedd pethau yn iawn—fod y lie mor ddystaw a'r bedd ei hun, ond credai y byddai yn well iddynt bar- hau i ddisgyn hyd nes y caffai oleuni gwabanol. Startiwyd eto, ond nid oedd neb o honynt yn cyrhaeddyd y gwaelod yn fyw. Dilynwyd i ddanfoin dynion i lawr am fwy na thri chwarter awr, ac erbyn hyny yr oedd dros ddwy fil o honynt wedi cael eu hyrddio i'r farn yn anamserol. Y pryd hwn dy "wedodd y swyddog fod y gwaith yn rhwym o gael ei atal-ei fod yn credu xad oedd un o'r dynion yn fyw ar y gwaelod-nad oedd yn clywed siw na miw yn un man-fod yn ihuid i'r gwaith sefyll hyd doriad gwawr. Oyd- syniodd pawb ar byn, a gorweddasant yn mysg y creigiau ar goryn y mynydd. Wedi i'r wawr ymddangos, a'r goleuni ymledu dros y mynyddoedd a'r bryn iau, cawsant olygfa bruddaidd. Yn gorwedd yn bentyran marwol ar y gwaelod yr oedd dros ddwy fil o'u brodyr anwyl-nid oedd cymaint ag un o honynt yn fyw. Nis gallent ddyfalu pa beth oedd yr achos. Gwel- ent fod y rhaffau yn ddigon hirion i gyrhaeddyd y gwaelod a thros ben. Pa beth oedd wedi achosi y fath gyf- lafan ynte? A oedd y gelyn ar y gwaelod yn eu derbyn ar en gwaith yn disgyn ? Nis gallent gredu hyny—yr oeddy lie wedi bod yn rhy ddystaw i Istya y fath syniad. Buasai en cyfeill- ion yn sicr o waeddi pe buasai hyny yn cymeryd lie. Na, yr oedd rhyw beth arall; ond pa beth osdd y rhyw beth arall hwnw nis gallent ddyfalu. Safent yn fud a myfyriol uwch ben yr olygfa heb barablu gair. Yn mhen ychydig, dywedodd y prif swyddog, u Yr ydym yn rhwym o gynyg un liaid i lawr eto, ac felly dichon y cawn esboniod ar y dirgelwch rhyfedd hwn." Yr oedd y dyuion yn eithaf parod i'r daith, a neidiodd pymtheg o honynt yn ngafael a'r rhaffau a ffwrdd a nhw, a pan daethant at enau yr ogof, goll- yngasant si gafMiicn a syithiwumt fel ceryg, yi hyn a chwanegodd syndod yr eurycliwyr yn iwy iyur. Nis gallant ddirnad pa beth oedd y mater. Yr oeddent yn canfod y dynion yn myned yn noble iawn hyd nes oeddent tua chanol y ffordd, ond yn y man hwnw yn colli eu gafaelion ae yn syrthio i'r gwaelod. Penderfynwyd bod yn rhaid i haid arall gychwyn, a bod yn rhaid cael allan y dirgelwch yn llwyr. Neid- iodd haid eto yn mlaen, a dywedodd y prif swyddog wrthynt cya cychwyn am iddynt fod yn hynod ofalns a phwyilog, ac os by adai iddynt ganfod rhyw berygl am iddynt aros a gwaeddi mewn eiliad. Ftwrdd a nhw, a gellid medd wl fod yr haid yma yn dilyn cyfarwydd- yd eu swyddog i'r dim. Teithient yn araf a phwyllog, ae yr oeddent yn wir -ofalus am y perygl, neu o'r hyn leiaf gellid meddwl hyny, ond pan daethant at en-au yr ogof, yr ua fu en bysged a'u brodyr—syrthio ya deiltfiion i'r gwael- od. Os oedd y peth yn ddirgelwch iddynt cynt, yr oedd yn fwy yn awr. Yr oedd wedi trachu bob aynwyr a fedder t—yr oedd y peth yn wyrthiol. Yr oedd yr ysbrydion fSnttMd yn amddiffyn y gellniou, ac felly ofer yd oedd gwingo yn eu herbyn-nis gallen t I eu gorchfygu. Wedi iddynt siarad yciiydig yn mhellach yn nghylch y dii^alwch, eyfodasaat y rhaffau, a Ùjáwyauaat t.a'r gwersyll. Wedi iAdyat yeuidael, daeth gwyr yr ogof allan, a daethant i fyny i goryn y mynydd, aNid mg," ebe Cadifor, ar ei waith yn uno a'i frodyr ar y top. Rhagorol," dywedai ein gwron. "Ni chyflawnwyd rhagovach ystranc na hwna erioed yn Ngwynedd." Nid wyf yn meddwl fod ei well wedi cael ei gyflawni yn un m&n arall," dywedai Cadell dan chwerthin. Yr wyf yn teimlo mor newynog a bytheuad," ebe Cadifor. Nawr boys, gadewch i ni wnend cyfiawLder a thrugareddan yr ten Dwrch.