Skip to main content
Hide Articles List

3 articles on this Page

WALTER LLWYD; NEU HELYNTIOX…

News
Cite
Share

WALTER LLWYD; NEU HELYNTIOX Y GLOWR. PENOD VIII. Y PLOT YN CAEL EI EGLURO. EH~>"G y r7anchwa a'r gorlifiid ym*. ll&cdwyd 170 o fodau dyiial-u* gain gan y d^f d, chant a harder gan y dsnchwa; dim ond un dyn a ddiargodd a'i fywyd gar dda o 171 ac Did oedd bywyd hWDW o faw gwe th pandaethiban y pwll. Yn y dyddiau dilynol rid oedd y dyfttyn hwn oDd dyEryn galar o'r naill gwr i'r llftll. Nid .oedd cemawr i dy nad oedd marw yn gorwedd ynddo, yn Eeillduol y rh<m isaf o'r cwra. Yn ol defod acarfer y gyfraith. cynaliwyd treTjgholiad ary cyrS, ac fal arfarsdychwelwyd rheithf arn o farwolaeth ddarnweiniol. Yr oedd yno ddynion yn dweyd ar eu llw nad oeddent wedi gwelod dim úw1 yn y gwaith erioed o'rbUen. Yr ceid yno dri yn medru myned yehy ig yn mbeliach na'u brodyr mewn celwydd. Dywedai y rhai byn eu bod wedi atchwilio y gwaith yn faDwl, dydd cyn y danchwa, au bod wedi methu a chaei cymai t a lampaid o nwy yn un mem. Yr oedd y creadariaid truenus hyn yn advchrynllyd o gelwyddog, ao yn ddiegwyddor ofnadwy tuag at eu cyd- weithw/r. Cybyd a? y byddo y cymer- iadau hyn yn cael eu goddef yn mysg ein glo\?yr, ni fydd bywydau na medd- ianau yn ddyogel. Y mae. t trwy eu celwydd yn at&l cyfiawnder i gael ei weinydda. Wedi claddu y meirw, yr hyn a gymerodd le dydd Sadwra, dech- rouodd pawb ail afaelyd yn eu goruch- wylioc. Boreu dydd Lion cychwynodd Joseph Llwyd a'i fab dr s ymyrydd tua Chwmcelya, a dilynasant ar eu gwaith trwy y dydd. Y coaon hono oychwyn- odd Walter tua thref, ond ei dad a aros- odd yno, &cyr oedd y llano erbyn hyny yn dra awyddus am gael golwg ar y foneddiges. Cerddai yn gyflym, ac yr oedd yn gobeithio cael golwg ar y forwyn nea ei a- wylyd, tuJ. chymydogaoth clwyd y Casteli, ac yn hyn ni chafodd ei siomi. Yr codd rhwng dydd a cos. Pan ddaeth yn mlaen at y glwyd, gwelai ryw wrthddrych yn ymlasgo i lawr gydo, y mur, a chlywodd ef yn gofyn, I PWJ sydd yna P' Waiter Llwyd,' oedd yr ateb. I Dewch yma am fynyd.' 'A oes rhyw newydd ?' ebe efe arei waith yn neau yn mlaen. D m yn neillduol—dewch gyda mi.' I ba le ?' Dim ond mown i'r ardd.' Cychwynodd y ddau rhag eu blaen, ac i mewn i fysg y llwyni. Wedi myned yn mlaen rhyw bymtheg Ilath oddiwrth y glwyd, gafaelodd yr oneth yn mraich y iianc gan ddywedyd, A welwch chwi y llwyn yna sydd ar eich cyfar ?' 'Gwela.f,' oedd yr ateb. Y mae yn awr taa chwech o'r gbcb, ac am saith bydd dau ddyn yn eistodd ar y gadair hon sydd tu arall i'r fyn- edfa, ac yn sisrad a'u gilydd. A ydyw yn ocsibi i chwi orwedd o dlin y llwyn hwn a gwrando ar eu hymddyddan ?' 'Ydyw. Gorweddafynawrfelybydd- wyf yma yn birod.' Purion. Bydd iddyct ymadael am wyth o ballaf, ao wrth reswm ni fydd ond ff. lineb i chwi lechu yma yn mhell- ach. Am ddeg o'r glcch bydd fy meistres ieuinc wrth y glwyd, a bydd yn dds. ganddi gael golwg arnoch, a dyna yr oil o fy nghenadwri.' Pa le y mae eich meietres yn awr ?' Yn ei hystafell. Nid yw yn cael dyfod o'i hystafell ddydd na nos.' 'Felly. Dywedwch wrthi y byddaf yma e: byn yr amser.' I Pution. Dyma fi yn eich gadael.' Gyda bod yr eneth yn troi ei cbefn, yr oadd clwyd y palas yn cael ei hagor, agwthioddein ftwron o dan y llwyn. Ya mhen rhyw fyDyd wedi iddo fynea i'w guddfan, clywodd d-wat traed yn dyfod i fyuy ar hyd y rodf*, ac yasefyli ar 01 g fer. Yr oedd yn ;.hy dywyll iddo panfod pwy ydoedd, ond gwelai ef yn eistedi ar y gadair. Yn mhen ycbydig clywai ef yn sieial w tho ei hun, « Y mie hyn yn beth uSernol. Y mae Y11 sier o fod wodi cael goiwg arno, ond yr w, f yn ^hwym oddal at yr uu ystori. Pe cwii d'Tg arao I Ptv, uid oes genyf f yn y b d. Y mae pethfelh^nys ddigon i yru Sant i regu. Yr oeidert air, bw d-i yn bi- od.s *%bvn hyr y yroedd Walter yr; gwj bod P'^jroaedd y gwr. Yr oedd ei iaith a'i yrcairodd weci egluro hyn iddo. Yr oedd y dyn jn p>rhau i siarad ag ef ei hun fel cynt, rc yr oodd ein hatwr mewn ysbr> d a »rad befyd, reu rhyw b tlri a £ 11, Wedi g^audo ychydig ynmhell- ach rr If,fo:Hydd y gwr, ymlusgodd aHan ^u %=*?•h i ^■ llwJn, ao aeth lawr heibio <3an M-u dri 0 Iwym ereill, ac o dipyn i bstb iiWeithiccdd ei uordd allan i'r fyned- fa. 'Y" I.Ð'5d yu go dywyll erbyn hyn. i y Tmlupg.dd i fyny drachefn hydy rho fù. nts ydoodd af gyfer y gadair, ac yn?, xjcniiodd ar ei draed tel panther, a bachodd ei law fel picswn am wddf y dyn oedd yn cfstedd arai, gm ddweyd, Bydd farjr eliyll. Pah»m y llofruddi y c i. iwed ?' j- o Huidog ydoedd y gwr, ac ym- I drech.;diynwrol i ryddhaa gafaelioa | ( ein gwron, ond methodd, a'r canlyniad oedd myned yn ddideimlad a cholli ei olwg ar y byd. Pan ddeallodd Walter ei fod yn hollol farw, gollycgrdd ef, a eyitbioddyn swp yn ymyl y gadair. Yr oedd y llaEC yn credu ei fod wedi ei farwolaethu yn g'\ bn gwbl, sc na fyddai iddo ddychwelyd byth yn fyw wedi hyny, ac felly gadawodd ef yn y fan, a dy- cbwelodd o dan y llwyn fol cynt. Yn mhen rhyw gwarter awr, clywodd drwst trac-d eto, ond nid yn dyfod o'r un cyfoi; iad a'r tro blaonorol. Yr cedd y trvcst yma yn dyfod oddiwrth y pales, ac yn faf n yr oedd dyn yn sefyll ar gyfer y gadair, ac yn syllu ar y coifE marw oedd yn ei ymyl. Cyn hir aeth yn ml&en at y corff, a chyfododd ef ar y gadair, gan sisial wrtho ei hue, Y mae ef yn sier o fod wedi marw. Pa beth fu yr achos o hyn, wy< ?' Gyda hyny ye cedd Huddog yn deffroi o'i gwsg, ac wedi iddo edrych yn wyllt o'i gwmpss, ceidiodd oddiar y gadair gan ddweyd, Tydi fab y tan sydd wedi fy nhagu. De; bya hwna yn am hsgam dy drafforth.' A chyda bod y gair olaf yn dyfod dros ei wefus, yr oedd Mr. Liewelyns, (canys dvna pwy oedd y gwr), yn rholio ar y llawr. Nid myfi Jac,' gwaeddai pan ar ei gefn ar y rodfa—'nid myfiydoedd-rhyw un arali.' 'Mr. Llewelycs,' ebe Jc.c, gan ym. drechu agor ei lygaid ya fwy nag o'r blaen. Gim?y_flieryd a wnaethym, syr, —m&ddeuwch i mi. Ie, yn wir, c&mgy- maryd a Wiiaethym, syr. Rhyw ddyn a ddaeth er Ian ar hyd y rhodfa, a neid- iedd yn ngafael a fy ngwddf a thagodd fi yn right farw. U Mr. Llewelyns an- wyl, dyna bethau rhyfedd a welais. Sant Mair a gymero drugaredd arnach chwi a minau.' Pa beth a welaist ?' gofynodd y bon" eddwr gan sychu y gwaid oddiar ei drwyn, a nesa cam neu ddau yn mlaen. Pa beth a welaist, rho glywed ?' I Gwelsis cbwi a minau yn y ffau uffernol-Sant Patrick a fyddo drugar- og wrthjm. Yr oedd mil myrdd o ellyll- on o'n cwmpas, a phob un o honyiit yn poeri yn ein gwynebau.' 4 Ai dyna yr oil a welaist ?' Nage, nage, syr.' Wei ?' Gwelais y whelp, ac yr oodd yn ty- wallt olew bevwedig ar ein penau. 0 Mr. Llewelyns, yr wyf yn ei deimlo y mynyd hwn yn toddi fy esg/rn. Gosod- odd chwi dair gwaith i fwyta. tan, ac yr oedd oich hysgrechfoydd ya rhwygo fy nghalon. Nis gallaf ddesgrifio ein cyflwr ofnadwy.' Gan dy fod ar y pwno, y mae y whelp fel y gelwi of, eto yn fyw, a minau wedi talucant punt i ti am ei osod o'r neiildu.' Fel y dywedais i chwi, syr. Cafodd ei drdln i hen bwll yr Hi fod. Dyna y gwirionedd par dros ei gela.' • Y peth sydd yn hynod i mi y w, pa fodd y mae 'nawr yn fyw ? Yr wyf wedi ei weled dair gwaith wedi i ti ddwayd ei fodyny pwil.' 'A ydyw ddim yn bosibl eich bod wedi camgymeryd, syr?' 'Nac ydwyf-yr wyf yn eiwr o hono. Adnabyddaf ef po cawn olwg arno yn mhen draw y gjeadigaeth.' A ydych chwi yn meddwl, syr, fod y foneddiges ieuanc yn parhau i ddwli arno ?' 'Yr un fath-rid wyf wedi adnabod fed un gwahaniaeth. Y mae wedi bod oddiyma am ryw ddiwrxiod, ac yr wyf yn ofai Yn ofni ei bod wedi priodi ?' 'Dyna yr wyf yn gredu.' 'Dichoa eich bod yn iawn, ond os ydych, pEIo beth am ei osod o'r nailldu ?' 'Yr un fath. Nid yw ei fod wedi priodi mwy na hob briodi yn gwnend dim a'r pwnc-rhaid iddo gael ei lof i udd. io mown rhyw ddull nell gilyad.'

. CROMWELL.

-----------. ENWOGION SIR…