Skip to main content
Hide Articles List

6 articles on this Page

NODIADAU ADOLYGIADOL CAN TAU.

News
Cite
Share

NODIADAU ADOLYGIADOL CAN TAU. LilITH V. HEBLAWy ddwy ysgrif ar "Saul brenin Israel," cefais weled dwy gar M Ysgol- dy newydd Penygraig wet, yr eiddo G. E. a'r eiddo P. Dywed y beirnind am yr eiddo G. E.,—ei bod yn gan ragorol,—yn gyfansoddiad da, fod ynddi rai brychau, a pheth afresymol- deb. Dywed, hefyd, am eiddo P.,—ei bod yn gan i-agorol,mor ystwyth a'r faneg,—mor bur a'r dwfr,—fod ynddi mi llinell glogyrnog; ac nad ydyw mor gref a cliyflawn a'r eiddo G. E.: a barna fod y ddwy, ar y cyfan, yn gyf- artal mewn teilyngdod. I'm tybinnau, gwahauiaetha y ddwy i raddau helaeth 0 ran eu teilyngdod. Cliwe pliennill, wyth llinell sydd ymliob un o honynt, ond gwahaniaethant mewn mesnr. Y mae can G. E. yn cynnwys yehwaneg o ran geiriau,—y mae ynddi fwy o sylwecld, ac y mae ei chynllun, a'i gwisg fardd- onol, yu llavvn prydferthweh. Dechreua trwyroddi desgrifiad bywiog o'rundeb a ffynna yn mysg fcrigolion Penygraig —a ym mlaen i ddangos fod undeb yn ennyn cydweithrediad-fod cydweith- rediad yn cynnyrdm effeithiau daionus; —fod rhwystrau neu attaliadau yn ad- fywiogi ynni mewn rhai gweithgar;—y rhwystran y cyfeirir attynt, ydoedd i'r ystorm gyro ar furiau yr ysgoldy, pan yn anorphenol, yr hyn a barodd i ranau helaeth o honynt gwympo ;—ibd Peny- graig i'r trigolion, fel y mae'r cwch i'r c 17, gwenyn, yn gartrefle diwydrwydd;—-eu bod yn balchio ar ol cyrhaedd eu harucan, fel y balchia cawr ar eiorchest. Y mae'r troell ymadroddion yna yn rhai tlysion iawn :yn gweithio yn unol, distaw a diwyd, fel gwenyn; ond yn gallu ymfwynhau fel cawr, gwedi y cyr- haeddont eu hamean. A y bardd ym mlaen, a dengys ragoroldeb yr ysgoldy fel lie cyfaddas i ddysgti plaut ar gyn- nydd mewn addysg, ac felly eu paroboi i fod yn aelodau buddiol yng ngwahano1 gylchoedd cymdeithas, &c. Bu yr awdwr yn esgeulus yn nbreigliad ei lythyrenau dechreuol, mewn tri man; ac efe a gamosododd "egyn" yn lie y gair egin. Y mae yn ymddangos i mi i'r gwallau yna ddiangc trwy ychydig daioÜtl wch, heb i'r awdwr sylwi arnynt; ond er byny, ni ddylid eu cymmer- adwyo. Y mae'r gan a ysgrifenwyd gan P. yn hollol wahanol. Nid ydyw yr awdwr yn amcanu dim at gydlythyr- o»ia<a,—mae'r acceniad yn lled-chwith, a'r odliadau yn bur anghelfydd. Os ewyllysia yr awdwr ddeall yr byn y cyfeirir attynt, bydded iddo gymharu ei gan ag un o eiddo Robyn Ddu Eryri, neu ryw fardd cyfarwydd arall, a cha weled y gwahaniaeth. Y mae ynddi hefyd wallau o fathau eraill; megys, Ilythyreniad anghywir, twyllodliadau, —anghyssondeb mewn rhyw a rhif, ,ct-c. Ceir hefyd, yn eigeiriad fwysedd, camosodiad a gorfynychiad; a phara y naws annymunol yna iddi daro yn an- hyfryd ar y giust, ac yn dywyll ar y meddwl. Rhywbeth tebyg i hyn ydyw cynwysiad y gan: y mae'r adail yn un "teg," "gwych," a chadarn yn un lws," prydferth," "teg" a phryd- ferth;—mae ef "brydferthwch" a'i degwch yn ddirgel dan y nen: y mae swyn prydferthweh swynol, pryd ferthol, prydferthaf o gylch yr adail;— y mae yn codi plant heb doll i weled gwledydd gwell:—yn gryd i siglo plant yr ardal i fod yn gewri mewn dysg; a hefyd, yn goleg i godi colofnau'r ddaear. Nid rhyfedd ydoedd i'r ddwy gan gael eu barnu yn gydfuddugol. Cyn i mi roddi fy ysgrifell heibio, goddefer i mi ddyferu ychydig gry- bwylliadau ym mhellach, gyda golwg ar gynhaliad cyfarfodydd Ilenyddof Tybiaf fod y gwaith a bennodir, yn gyffredin, ar gyfer pob cyfarfod, yn llawer gormod i fod yn fuddiol a difyrus i'r gwrandawyr. Yn He bod y gwran- dawyr yn cael eu denu i golli eu hamser a thalu en hariau am gaelciywed yr un pethau drosodd, a throsodd drachefn, amryw weithiau, dylid trefnu, bod i fwy na haner y gwaith,—He y byddo llawer o gy-tadleiiiv i-gael ei wneyd y mewn ystafell wahanol o'r neilldu; a bod i ychydig o'r goreiion, ymhob cys- tadleuaeth, gael adrodd nen gann, yng ngwydd y gynulleidfa. Byddai yn hawdd i hyn yna gael ei wneud, pe byddai i aelodau pwyllgorau drefnu ym mlaen llaw gogyfer a hyny. Peth arall, na thybied neb fy modyn golygu y gellir, disgwy 1 i feirniad y cyf- ansoddiadau ysgrifenn beirniadaeth mor fanwl a'r hyn a ysgrifenwyd yn y sylwadau blaenorol; pan na byddo ganddo i'w ddisgwyl ond cydnabydd- iaeth fechan am ei waith. Ond ar yr un pryd, dylai ymwrthod a'r swydd anmhleserus ae anfanteisiol, os nad all gael tal am gymmaint o amser agqt a i ddarllen yr holl gyfansoddiadau yn fanwl, fel na byddo yn agored i nodi eu bod yn wallus ynyr hyn na byddont wallus neu ynte, o'r ochr arall, ei bod yn ddiwallau,—o'r fath hyn neu'r fath arall,-tra y byddont ar yn un pryd, yn cael en britho gan y cyfryw wallau. Un peth ydyw meddu gwybodaeth sicr o gywirdeb neu anghywirdeb y cyfan- soddiadau ond peth arall, hollol wa- hanol, fyddai ysgrifenu beirniadaeth fan wl ar bob cyfansoddiad. Nis gellir dis- gwyl i un beirniac1 wneyd hyny am y tal a roddir iddo, yn gyffiredin, gan y pwyll- gor. Yng ngwyneb hyna, tybiaf y dylai pob ymgeisydd a ewyllysiai gael beirniadaeth ysgrifenedig, anfon nifer bennodol o li,-tbyr-noda-Li, o:y(-ia'i gyfan- soddiad i'r beirniad; a bod eu gwerth yn cyfatteb i ansawdd a hyd y cyfan- soddiad. Byddai yn hawdd i bethau fel yna gael eu trefnu gan y pwyllgor, a'n cyhoeddi gydag ammodau y gys- dadleuaeth. Byddai felly yn ddeall- edigi bod un na chydymffurfiai a'r rheol yna, nas gallai ef ddisgwyl cael beirn- iadaeth ysgrifenedig ar ei gyfansodd- iad. Golygaf YIll mhellach, na ddylai un- rhyw nifer o ddynion, ymffurfio yn bwyllgor, er cynllunio Eisteddfod, o un- rhyw fath, heb fod yu eu mysg ddynion fyddont yn deall rhywbeth am gyfadd- asrwydd y testunau,—barddonol neu ryddieithol,—y daruau cerddorol, &0.; er atteb y diben y byddis yn bwriadu iddyut eu batteb yn y gwahanol gys- dadleuaethau.

ATTODIAD.

+ PAEOTOI AM Y BRIODAS.

♦ CYFOETH A'I FANTEISION.

YMWELIAD A LLUNDAIN.

* YSTAFELL Y CYSTUDDIEDIG.