Skip to main content
Hide Articles List

6 articles on this Page

NODIADAU ADOLYGIADOL GAN TAU.

News
Cite
Share

NODIADAU ADOLYGIADOL GAN TAU. LLITH III. YN awr, cymerir golwg ar deilyngdod cyfansoddiadol y ddwy ysgrif. Dywed y beirniad fod gan B. gyfansoddiad gwych,—fod ei orgraff yn ddiwallau ac eithaf cydwybodolRhaid i mi addef fod y rhan ddiweddaf o'r dyfyniad yma, yn hollol o gylch fy ngwybodaeth gy- fyng i. Gan hyny, nid oes genyf, ond bwrw golwg dros yr hyn sydd eglur. Wrth nodiyr hyn a dybir genyf yn wall- us, dodirrhagwahanod rhwngy cam a'r cymmwys, mal hun, fel hyn a nodir y rhan fwyaf, o'r hyn a dybir yn wallus, o ddechreu hyd ddiwedd yr ysgrif: hwn, hwnw; hyn, hynyna; hyn, hyny; yn awr, y pryd hwnw i fynn, i fyuy myny, mynydd; ac, a; ef, efe; iad, iaid; i, i'w; dros, dros gael; er cael, iddynt gael; gellid, gwelid; a, ai; mae, mai; ei, en; ei, an rag, rhag; a, ag; au, ai; nag, nac; ag y, a i/ni; i, u; gan y, gyda'r arnynt, ar iddynt; wrth- ynt, wrtho raid, rhaid ag sydd, sydd; ydoedd, yr ydoedd dy, i'th cychwyn, cyrhaedd ac, a u, i; cys. cus Beth- lem, Bethlehem anghen, angen; hwythau, hwy; a thi, tithau; gartref, adref; wrth, wrth edrych ag un, a neb yma, yr.o gartref, cartref; ei ofn, en hofn nac, na maent, maint; ni a ddaethom, nyni a aethom; Hebraid, Hebreaid; i'r, i fyned i'r iddynt trwy, trwy waith, waith hon: yr, yr oedd fel ar, fel yr un ar bai, buasai rhoddes, rhoddi; toaid, toad iddo, iddynt; odd, asant; cryf, cryfion a bod, ac dim lies, gwneyd lies a, na ai, iai; i maes, i faes ai, a gwelodd fod ei; dalcen, nhalcen o'i, o'u eleu, tlai; cydganai, cydganau cynyrfu, cynhyrfu cythyrnblus, cythryblus; teflodd, llyfelodd nes, gan osod, yrii ei enill, ei hennill; am dano, ei fod ef; am hyn, am hyny; ac fod, a bod. Dealled y darllenydd na roddwyd y geiriadau yn gyflawn yn y rhestr yna; ac na nodwyd yr un gwallau fwy nag unwaith,-o leiaf, yn fwriadol :—pe gwnaethid hyny, buasai en nifer, o bymtheg i ngain, yn ychwaneg. Nid wyf yn golygn ychwaith fod yr oil o'r gwallau a nodwyd yn wallau gramadeg- 01 na, y mae rhai o honynt yn gam ddefnyddiad o eirian, nad oes un reol o fewn cylch grammadeg a'n dysga pa fodd i'w hiawn ddefnyddio, grammadeg a ddysga i ni y modd i iawn lythyrenu, —i iawn dreiglo, ac i iawn gyfosodi geiriau (priodol) yn eu lleoedd priodol, mewn ymadroddion :nid oes ond ad- nabyddiaeth gywir o ystyr briodol geiriau, a'n dysga i ysgoi gwallau o fath y rhai ereill a nodwyd. Yrwan, syaaudwnyn mlaen at ysgrif M. Dynesir at hon ycbydig yn llai petrusol iiag y dyneswyd at ysgrif B. canys dy wed y Beirniad y "ceir ganddo amryw o wallau gramadegol," a dyma yr engraifft a esyd i brofi yr hyn a ddywed Hanes Saul a Dafydd wedi ei gymhlethu i'r fath raddau." Onid yn y fath .fodd ddylasai fod ?" Wel, yn wir wn i ddim,—y mae hynyna yn dibvnu yn hollol ar y syniad a fwriadai yr ysgrifenydd ei drosglwyddo i'r dar- llenydd. Os mai y dull y cymhlethwyd y ddau hanes a olygai yr ysgrifenydd, yn y fath fodd" fuasai oreu. Neu ynte, os helaethder eu fynychiad y cy- mhlethiad a olygai,-fel y mae yn debyg mai ie,-y mae i'r fath radd- au yn llawer gwell. Pa fodd bynag y mae y naill a'r llall,—yn hynyna o beth, yn hollol rammadegol. Yr ydwyf yn teimlo awydd i ychwanegu un nodiad bach etto, cyn gadael yr adran hon. Dywed y beirniad "nad ydyw codi o un papur i'r llall yn un orchest i neb." Y mae hynyna yn amheus genyf. Yn ysgrif M. ceir yr ymadrodd: "Y mae hanes Saul a Dafydd wedi eu cymhlethu, i'r fath raddau, fel y mae braidd yn annichon i hanes un gael ei ddeol oddiwrth hanes y llall." Gwel ydarllewydd cyfarwydd nad oes un gwall grammadegol; y mae yn wir fod yna yr hyn a elwir gan reithegwyr, diffyg; er gwneyd yr ymadrodd yn gjflawn, dylasai fod 4 hanes Saul a hanes Dafydd,' &c.; ond ceir diffygion rheithegol fel yna, yng ngweithiau yr awdurOn goreu. Yn awr, sylwer ar y codi o un papur i'r llall." Dyma fel y "codwyd," yr ym- adrodd dan sylw, gan y Beirniad:—" Y mae hanas Saul a Dafydd wedi ei gy- mhlethu i'r fath raddau fel ymae braidd yn annichon i banes un gael el ddidoli oddiwrth hanes y Hall." Gwelir fod y gwahaniaethau yn caeleu gosod mewn llythyrenau italaidd, a dodir yr hwn a adawyd allan rhwng ymsangau (). Deol, aarwydda—wahaau a "didoli, a arwydda—neillduo, &c. :pa un o honynt a fyddai briodolaf, yn yr ym- adrodi d.JJ. sylw, barned y darllenydd. Bellach eir yn mlaen i nodi yr hyn a dybiai yn wallau cyfansoddiadol yn ysgrif M. Nodir hwyut yn yr un modd ag y nodwyd yr hyn a dybir yn wallus yn ysgrif B. :fel hyn,—ym, hyin ef, efe; roddi, rhoddi; medd, fedd; u, i; fynu, fyny; a'u bod yn, ac yn; os gallai, os gallai efe; i nol, yn ol; oedd ganddo, a ddeuai i'w ran eu deuly, ei deulu; enneiniwyd, eneiniwyd a'u, a'i; eu, ei; i frenhiniaethu, i freniniaethu; yn herbyn, yn erbyn na dderbyniant, ni dderbyniant; sef fod, sef bod buasai, bvddai; ei, eu allai, a allai; o honynt, o'r rhai hyny; a'r, y; a phan, pan; gyrhaedd, gyrhaedd i; yn gryf, yn gryf- ion; bydd, byddai: yma, yna; yna, hyny ffoisant, fuasent ar ffo; a her lid, a erlid nad oedd, na byddai; neb i, neb o honynt; odd, asai; ai, odd, cadwai, cedwid ond ni, ac nid ag ef, efe ag ef; ef, ac; yma, hwnw a cafod, a chafodd; ni fu, ni bu; fod un, fod i un i roddi, rocldi; pa rai, y rhai; ynddynt, ynddi; asent,o dd; a bu, fu- asai; chwareu, canu (ie, canu a ddy- wedais-ac a ddywed y cymry); fwy, mwy nac, nag; fu, bu; yn y cyfarnser, gwedi hyny; bu, a fu; ymbiliad, ym- biliadau; mae, mai; canlyniadau, can- lyniadau hyn, hyny; wedi, gwedi fyned, myned; i ddyfod, i fyned; cwr, gwr; peidio, beidio; wedi, a gwedi, (neu "ac wedi" yn ol llythyieniad y Beibl); erlidiodd, erlidiasant; wthio, gwthio wersylloedd, gwersylloedd iad, laid gorlanw, orlanw. Pe nodasid yr un gwall, pan yn digwydd fwy nag unwaith, buasai eu nifer tua deg yn ychwaneg. Buasai yn dda, er mwyn y darllenwyr yn gyffredinol, pe rhoddasid enghreifftiau cyflawnach; ond bydd yr hyn a roddwyd yn ddigon i'r ddau ysgrifenydd. Gallesid nedi y manau y rhoddir breninoedd—brenhinoedd, cen- adau—cenhadau, a gwahanol anghysson- debafu eraill. Ceir gan y naill a'r Hal] amryw ebeithion anghyflawn, — rhai enwau neu ragenwau yn eisiau;-gos-. odiad enwan yn lie rhagenwau, mewu rhai manau a gosodiad rhagenwau yn lie enwau mewn manau eraill. Addefa o'r bron bob Cymro dysgedig fod llyth- yreniad y Gymraeg yn ein cyfieithiad o'r ysgrythyrau yn buracb, cysonach a choethedicach na llythyreniad odid un llyfr arall yn yr iaith. Eto, trwy ryw amryfusedd, buwyd yn esgeulus yn llythyreniad ambell i air—yma ac acw. Gwelaf i M. ddilyn llythyreniad y Beibl yny gair "enneiniad," pan y mae yn amlwg mai eneinniad (o enaint) sy gywir. Pe buasai amser, gallasai manylu ar bethau fel yna fod yn fudd- iol i rywrai. Ysgrifenir dweud, gwneud, mynu, &c., gan rai ysgrifenwyr lied gyboeddus; ond gwyr y cyfarwydd yn dda mai dweyd, gwneyd, a myny a ysgrifenir gan ein hysgrifenwyrmanylaf ac ucbaf eu hawdurdod. Gan hyny, gwecldus ydyw i minau eu dilyn. Gwyddis yn dda nad oes genyf fi ddim i'w wnoyd a phenderfynu pa un o'r ddau gyfansoddiad a fu dan sylw ydyw y goreu. Gwelir fod mwy o hanes,—ie, mwy o banes Saul; a mwy o awgrym- iadau am bersonau eraill a ddaethant i gyssylltiad ag ef, gan M. nag sydd gan B.; a bod y ddau yn lied gyfartal o ran teilyngdod cyfansoddiadol. Ond, rhaid addef fod B. wedi fPurfio ei stori mewn dull mwy difyrus i'r darllenydd nag y ffurfiwyd un M. Ymddengys i mi na bu B. mor fanwl ag M. yn nghasgliad ei ddefnyddiau: ond ei fod wedi llwyddo i amlygu mwy o gynnefindodyngngos- odiad y defnyddiau ar bapyr.

AT TAU.

! YMWELIAD A LLUNDAIN.

,Y TwR GWYN.

DEFNYDDIOLDEB GWYBED.

4 DYRCHAFIAD Y GWEITHIWR.