Hide Articles List

17 articles on this Page

IDYDD MERCHER. -

DYDD IAU. I

ARBED GOLEU DYDD. I!

YR HEN FETHODISTIAIO CALFINAIDD.

News
Cite
Share

YR HEN FETHODISTIAIO CALFINAIDD. (Gan y Parch D. R. GRIFFITHS, Penmaenmawr) Testun amserol a thra buddiol ydyw yr uchod nid yn unig i bob Trefnydd Calfinaidd, ond hefyd, vmhelLach, i bob Ymneilltuwr oddiwrth yr Eglwj^s Sefydledig yn yr Hen \Vla4.; canys, y mac yr hanes am flaenafiaid yr Hen Gorff parchus, vn cynnwys elfennau trylocw o wylxxlaeth, nerth, a chysur, cyhyd ag y pery yr iaith Gymraeg 1 fod yn iaith y Cymro-poed ddiiiesydd neu wladwr. Pell ydyln o faentumio fod Ymneill- tuwyr Cymreig y Dywysogaeth, hy., y cyrff crefyddol iieblaw y Methodist- iaid Calfinaidd, heb feddu hanes try- loew o wybodaeth, nerth, a diddanweh i'r oesoedd a ddel, gwyddom ein hunan am hanes y cewri o bregethwvr fel Christmas Evans gyda'r Bcdydd'- wyr, Edmund Jones, o Bont y Pwl, gyda'r Cynulleidafolwyn a llawer o'r Ymneilltuwyr Cymrcig yn amser Hywel Harris a Daniel Rowland yn y cyfnod cyntaf yn hanes yr Hen Gorff; a hv-sbys hefyd. i ni yw hanes y cyf- nod olynol gyda'r ddau cnwac1 parchus crybwylledig-nid oedd di- lynwyr y gwron Seisuig John Wesle b' wedi ymHurno yn cnwad yn y Dywys- ogacth hyd ar ol y ddau gyfnod blaen- af enwyd, ac fclly nid ydym wedi cnwi cynrychiolwyr iddynt gyda Christmas Evans ac Edmwnt Jones. Ond, yn bresennol, ein hamcan fydd mewn modd syiiil a dirodres roddi amlinelliad cywir, er yn fyr, o aelodau y Trefnyddion Calfinaidd odd- eutu So mfynedd yn ol yng N ghymru gwyddom y bydd disgrifiad felly yn ddiddorol i gorff darllenwyr y papur rhagorol yr yrnddoagys yr erthygl yma yn ei golofnau; a chwith gen- nym feddwl fod amgylchiadau y wlad, ar hyn o bryd, yn galw am sylw cy- nifer o ddyn ioll ieuainc dcallus ac ymroddcdig yn y gorlan Ymneilltuol. Cyfnod gwahanol iawn yng Nghym- ru i'r hyn ydyw heddyw ydoedd y cyfnod yr oedd yr Anfeidrol Fod wedi ) gwelec1 yn dda creu y miloedd Meth- odistiaid oeddynt yn trigianu Dc a Gogledd tua'rfIwyddyn 1S36âeddeu- tu ioeg o flwyddi ar ol Diwygiad mawr Beddgelert (1,920) -vr oedd effeithiau yr adfywiacl ofnadwy yma- y mwyaf ofnadwy. credwn, Y11 y brd Cristionogol ar ol y Pentecost-vii aros yn rymus trwy Gymru oil. a M3Tnwy hefyd. Teneu oedd y boblogaeth teneu ydyw- heddyw o'i gymharu a Belgium cyn y gyflafan ddiweddarâond yn 1836 yr oedd Pryrlain oil, i raddau mwy neu lai, yn deneuach nag ydocdcl yn y flwyddyn 1800 dywreder; a hynny i'w briodoli i'r rhyfel fu yn anrheithio Iwrop am flyi-iyaldoedd yn amser Napoleon Buonaparte, y Corsican; ond, os teneu ydoedd Cymru Yl1 1836 o ran nifer meidrolion, y mae yn gysur troi yn ol i'r eyfn-xl 37«na yn yr ystyr uchaf i feidrolion, sef mewn ystyr ysprydol. Tlawd ydoedd Cymru mewn ystyr materol neu amgylchiado1 -bara neu 3-mborth, a nwyddau ang- enrheidiol creadur materol o gorff, yn hynod brinion, a thra costus i'w cyr- raedd. yn enwedig yn y trefydd a'r pentrefydd Gogleddol a Deheuol: yr oedd y Sais yn well allan na'r Cymro drwy fod mwy o alwad am weithwyr yn y dinasoedd tebyg i Lundain, Ips- wich, Gloucester, York, a Newcastle ar y Tyne; druan o'r Cymro, ei fod yn cael ei gaethiwo i fynyddoedd moelion Eryn, a bryniau Brychcin- iog; yn cael ei lindagu am ganrifoedd gan y Sais bostfawf, li.y., y tir ar- glv\yddi cribddeilgar; a'r corachod fyddai yn cyrchu i Gymru am hclwr- iaeth yn ei waw-dio, oddicithr pan y byddai angen y Cymro tlawd i'w tielpu i ddal. neu, yn hytrach, i saethu petris yn Sir Drefaldwyn, dyweder. Ond un ochr ydyw honynt yr )chr faterol a diflanedig i bethau-yr )chr, ysywaeth, y mae miloedd yng ghymru, uchel ei breintiau, wcdi ei :rawsosod fel y bwysicaf, fel yr lwgrymwyd 3-11 alluog ac amserol yn 7 "Dinesydd Cymreig" am yr wyth- 105 hon gan J. T. W.. Pistyll; y corfl j rr arian, yr ymborth, y wisg, a'r ty naterol i drigo ynddo'âdyma, yr el- enau pwysicaf o lawer yn y blaned Idiflanedig hon gan ddegau o filoedd ) Fonwysiaid. Arfonwyr, a thrigolion [yleyn, Eifioiiydd, Dillbych. Meirion- rdd, a siroedd eraill y Gogledd ynghyda swyddau y Deheudir! Darlun torcalonlis i'r eithfa-f ydyw y iarlun gyflwynir i'n sylw heddyw ,'inhob cyfeiriad-yn drefol, pentrefol, 1 gwIcdig-a bwriadwn aros o hyn i Miwedd yr ysgrif gyda'r darlun pre- ;ennol o Gymru;, ac, os yr Arglwydd li myn, tyflwynwn ddarlun holloi gyferbyniol i'r presennol yn ein hys- grif nesaf, sef pictiwr o Gymru dlawd, ond cyfoehog gwirioneddoL yn 1836 Wrth sylwi ar Gymru 3-11 1916 3-11 fanwl. fe dderbynia y portread am y Dywysogacth 80 mlynedd yn ol fvyy o werthfawrogiad, a hefyd, 111 obeith- iwn, fe gynnyrcha ddymuniad mewn gwir Gristionogion i gael Cymru i "drawsosod y mater a'r ysprydol; hynny yw, yn lie gosod y materol a'r amserol yn oruchaf ar Sul, gwyl, a gwaith. i osod yr ysprydol, yr anwel- edig. a'r trag\\yddol, ar yr orsedd, yn barhaus ac yn ddidor. Yr ydym YI1 gvfarwydd a Gogledd Cymru bellach er ys 40 mlynedd; .li.v., yr yclym yn hysbys fel prcgcthwr o'r Hen Gorff o'r 4 sir Ogleddol er ys 35 mlyn- edd a buom yn tramwyo Mcironydd, Maldwyn, a rliannau o Aberteifi y 5 mlynedd cyn hynn>âgwyddom gys- tal a'r un dyn am agwedd foesol a chrefyddol y rhannau yma ar hyd y blynyddoedd-a gofidus gennym orfod tystio na fu y Gogledd erioed o'r blaen yn fwy diweddi, didduw; a dilewyrch gyda phethau anweledig ac ysprydol! Nid Cymru Fu ydyw Cymru Hedd- yw gyda gol wg ar y ddiod feddwol, annuwioldeb, rhyfyg ansautaidd mewn cyfciriadau newyddion. bydol-- rwydd tan gochl crefydd. rhagrith eglwysig a dibroffes, ac amlygiadau clirion a diamwys o fod ar y llithrigfa i ddinistr a cholledigaeth yspryclol,- dim parch, ond ymysg ychydig o'r etholedigion, i'r Saboth, y pwlpud, a'r set fawr; fawr barch i dad neu fam dduwiol neu grefyddoL rhodres a sham yn rhygyngu lieolydd ein man dref- ydd fel Pwllheli. Bangor, a Rhyl; toracth o yspryd Moloch, ond ychydig iawn o yspryd yr Addfwyn Oen; tor- aeth o barchu pregethwyr mewn khaki (gweler -y gan gampus Yl1 y "Dinesydd" presennol ar "Ffwlbri"), ond yehydig arwyddion o barch i Gristion tlawd, gostv-ngedig, neu weithiwr gonc-st. cy(lwybcklol! "Cymru Wen!" Pa bryd y daw Cymru Ddu yn "Gymru Wen," tybed ? Ymaith a'r delwauâBachus, Mol- och, Mammon, Gwener; a'u gos- gorddlu o drueiniaid yn cael eu llusgo fel caethion 1 Gehenna y byd tragwyddol Ymaith a balcliter- mursendod, a rhagrith Y dosbarth uchaf .a'r dosbarth canol (os gweddus son, hefyd, am ddosbarth isaf, yn gyf- erbyniol a dosbarth uchaf). Y dos- barth "uchaf" gredwn ydyw. mewn gwirionedd, y dosbarth "isaf" yn y brifdclinas a thnyy y dcyrnas brifddinas a thrwy y dxyrnas j

"GWRTHOD PROFFESWR.i I

--'I MARW PEL DROEDIWR CYM-…

Y GLOWYR CYMREIG.

TYNU EI YMGEISIAETH YN OL.

ITOLLAU DIODYDD MEDDWOL.

—————t—————…

.TOLL TRI MIS.

COST BYW.I

CODIAD CYFLOG I HEDDWEIS-ION.

Advertising

DYDD MAWRTH. I

CELL Y LLYTHYRAU.

Advertising