Hide Articles List

6 articles on this Page

Advertising

■ %ANWYN YN DYFOD.

L^THVH o MANILA.

News
Cite
Share

L^THVH o MANILA. Vbf01)^ f Cyfoeth yr YnysâEi I ^o^^Ofergoeledd y Brod- JOliN gon, y Sefyllfa, &c. ^^SIPHRBY, GYNT 0 UTICA ^d.°Wef- 2-âY mae dau Zf fy 1 bodi yn yiaryisoii a'u gil- 3 se{ ^yawes er's misoedd bell- Wddi am gael dychwelyd i'r 8a] ai" y naill law, ac ofn cael yn ol oyxi gweled rhagor o'r (Jiri ar y Haw arall- Gwnaetli- gT^1 ymgais cyfreithlon er cyraed'd li ollar, ond methais yn y naill P^ddi bellactL yu aros onid aC nitl hono yn rhyw C!? iawn yn ei chanlyniadau i fi 1- dan, ddysgyblaeth fanwl yn Um ^en ewythr. Gran miai dyma ^yflei meM) penderfynais ^aith i ganolbarth Luzon, a y ^nlyttiaidaui y ffordd orteu oawn tyw ddychwelyd. p/z^th. i mi yr oedd cyfaill o i'r un. gatrawd a minau. Manila ar fore dym\mol o 511 fuan, wedi geni y flwyddyn a chymerasom ychydig lun- d^ 9, Qi» gyda'r bwriad o dreulio Jm< « ^au yn nghanolbarthi yr ynrys. y 8wyiio" yn, Mhrifysgol Manila, laweir awr ddifyrus, Qithj, Hed gyfeillgar gyda diaiu ) ta.VonI, dau Ysbaenwr, a thrwy artr,1^61^1 a SQsg1^8 gandidynt hwy ^J1'0k^U yr ynys, a'r ffordd i fyn- °'r cyfryw, teimlwn yn bur ^4 0> fy meddwl y gallwn gyraedd 1100edd, drwy ddylyn y cyfiar- a giefais gonddynt. yn i em Hinell filwrol, daeth- Iw^11 i olwg y brodorion, oonld W traffertl1 7 llwyddasomi i fyn- ° i'w gwylwyr. Ar ol tipyn o %h, gadawisant mi i baisio, ond V1:. a;rTiom gan yr oil o'r gwrthryf- S ^^rffordid Manila tua'r gogledd 23 o filldiroedd, aie ar ol y tair miilMir cymitaf, ni weilaom 04d gwajhatiol lwythau brodoml H* y dfyohweIiaaoiQ) ar y nawfed Yn lluddedig a newynog, ond ^1 cyflawn ad-daliad am bob a a Mytoddsfasom, a phob perygl SVh as<>m tra ar Y daith. «ais YnfawrweladlY brodorion aitom wedi i ni fyn- Oy^. 25 milldiir a rhagor o Manila. ?ll^la 0m amryw o waihanjol 11' rhai o honynt yn haner an- axi ddim onid arffedogau yn a braidd yr oil o'r plant yn V wisgoedd natur, eto ni ddim ond carodigrwydd odldi- s» l1aw. Yn ngwyneb yr ymddyg- ^3rn' yr Wf o'r f arn na cheid S y ° drafferth g,,yda'r brodlorion, pe 113AIWYr Yspaenaidd wedi cael eu 5^ yrnaith, er hwyraich y rhaid dal â ^81linaI<^° cy11 yr el yr af- heibio yn llwyr. Ni fedd y sawl sydd heb fod nemawr o'r tu allan i Mamila. ond d am can iaeth brin am y wlad. Mae y rheilffordd hon wedi agor a diadhlygu gwlad eang, gyf- oethog a hynod gynyrehiol. Reis yw y prif gynyrch. Ymddengj'S y reis yma yn debyg i'r indrawn yn Iowa, nIelli wenitli yn Dakota. Gwelais feusydd corseinau siwgr hefyd, a Ilu o bethau eraill nas gwn yn y byd beth oeddynt, a methwn: yn deg a deall y brudorion yn ddigon da i wybod ganddynt hwy- thau, gan mai eithriaid, yw cael neb yn deall Baesnelg yn y wlad. Ni welais well tir amaethyddol, na, chyffelyb oyn- yrch erioed o'r blaien. Mae braidd yr hon dir yr aethom ni drwyddo am agios i gan milldiir o Manila dan ddiwylliant rhagorol, a'i arwynebedd yn weddol wastaid ar y cyfan. Fel y niesaem at ben eithaf y rheil- ffordd, newlidiiiai arwynebedd y wlad, a gwteUdi llaa o ol diwyliiant. Er hyny, yr oedd y golygifeydd yn fwy swynol, ac amrywiol, os nad yn wir yn fwy eyfoethog hefyd. G wel id llwyni o goed cocoa-nut a phalmwydd yn mhiob cyf- eiriad. MajEr y gorsaifotedd yn bur agos at eu gilydd ar hyd y llinell hon-, ac yr oedd yn dda; i ni am hyny, oblegid caw- somi ein cario am r. n o'r ffordd wrth fynedt a dychwelyd, drwy redegf i'r or- saf yn ddigon biuan: i gael myned gyda math o gerbydres nwyddau, er mai gorchwyl bychan fuasai myned i fyny iddi yn, unrhyw fan, gan miai slow coach ydo,eddi ar y goreu. Dros ranau o'r ffordd, a hyny yu achlysurol, y rhedir trens er pan dorodd y rhyfel aJlan. Ar olcyroledid, pen eithaf y rheilffordd, aethomi tua'r fbot hills, a chawsom law- er golygfa byith mi gred- af, er i ni fodi mewn tipyn o enbyd- rwydd droion. Dylynasom rai ffrydiau cryfion i fyny yn ddigron; pell tua'r mynyddoedd i wel- old fod yr ynys yn gyfoethog mewn mwnau o wahanol fathau, yn ol fel yr hysbyswyd fi gan y didau Yspaenwr yn Manila. Gwelsom ychydig1 o hen olion cloddio am twi-nau yma a thraw, ond dim diweddar. Mae llywyodraeth greu- lon a gtormieisol Yspaein wedi lle&tedrio a rhwystro pob ymdrech a warned er- ioed i ddadblygu adnoddaxi mwnawl yr ynysoedd hyn. Hefyd y mae ofergoel- odd gwagsaw y brodorion wedi bod yn gymorth i'r Yspaeniaid i gadw pob tramorwr rhag tarfu dim ar y mwnau. Mae Hawer o'r brodorion yn fater-add- olwyr, aCl yn ddiiafl-addolwyr, ac o her- wydd hyny y indent yn fanlwI yn eu hymidrecihion i gadw pawb rhag clodd- io y dd"ax, am, ei bod yn wrthrych addoliadi ganddynt; ai hefyd rhag enyn digofaint y cythreuliaidl (demons) yn eu herbyn os a-gorir y ddaear o'u cwm- pas. Mae y mynachod wedi manteisio ar syniiiadau y brodoroion er cyraeidd eu hamcanion personol eu hunain, ac enill dlylanwad arnynt. Mae mwnau yr ynys hon wedi bod yn cynyg eu hun- ain at wasanaeth. dyn dlrwy yr oesau, ond, nddi oeis meb hyd yma wedi gallu estyn ei law i'w derbyn. Gwelir ar- wyddion amlwg o gyfoeth mwnawl yn y cylchoedd hyn. Mae y rheilffordd. wtedi tori drwy fryn lied helaeth, He y Mae marmor o ymddanigioisiiad rhagorol, a chiorff helaeth o hono. Mae hwnw yn gymysgliw, heb fodi yn annhebyg, giall- wn feddwl, i'r Italian Marble. Gwelsom hefydi farmor du, yn graig fawr. Yr aedidym yn el weled yn ddigion tebyg i lo, ond yr oodidwn, wedi gweled peth o hono yn amgueddfa y Rrifysgol yn Man- ila, ac adwatenais ef dlrwy hyny. Mae glo ilw, ganfod yn haenau trwch- us ychydig yn mhellaoh, ond nid ar yr afonig. Mae y dyfroedd wedi treulio drwyddo i ddyfrnder lied fawr mewn miainiau. Peth arall a dynodd fy sylw oedd llechfaen a ymddieingys o ansawdld ragorol, ac o law lied dywyll, ond rhyw- iog hollol. Tioraite dllitrnaulo honi ar lan un o'r ffrydiau, a chyd&'m) cyllell holltais hi yn denou. ap-, ymiddengys ei hollt yn dda ae uniawn Nis giallaf ddweyd a, oes yma gorff helaeth o lech- fajen ai peddib, ond y mae yn ddigon bas beth bynag. yn y lie y gwelisoim hi. Gwelir haenau o ryw sylweddau dyeithr i mi mewn,, amryw fanau. Dywedir mai giwahanol fathau o gypsum ac alabaster ylwi llawer o honynt. Ar ein ffor,dd, yn ol daethomi drwy le- oedd anhygyrch, gwelsom rai cread- uriaid gwylltion a barai i ni deimlo yn dida fod genym rau 01 bele-ni effeithiol Newyrth Sam yn ein meddiant. Oddeu- tu haln,er y norddi pan yn dyohwelyd. dasthom at aifon oeidd yn rhedeg o gyf- eiriad gwahanol i'r un a welsomi., o'r blaen, a dylynaisomi hi i fyny am oriau. Ar ei glanau yr oedd tywod gwyn glan, ac nid oedd yn rhaid aros yn hir er gwled gronynau dysglaer y "Ilwch mel- yn" YIlI gymysg ag ef. Daiethom a pheth o hono i'n canlyn. Wedi myned ychydig yn uwch, daethom ar draws rliai o'r Yaghores brodorol, ac ni cnan- iataent i ni fyned yn mhellach y ffordd hon. Llwyddasom i gael rhai "speci- mens" lledi dda o "gold-bearing rock," a. gobeithiaf allu eu cadw i ddod gyda mi adref, os caf fyw i ddychwelyd. Nid oes yr ameuaeth leiaf yn fy meddwl yn nghylch adnoddaii, ffrwythlonedd, a ehyfoeith yr ynysoedd hyn. Mae yr hyn a welais ar y daith hon yn fy argy- hoeddi fod dyfodol ardderchog i'r ynys- oedd hyn o dan lywodSraeth American- aidd. Wedi dychwelyd, gwelaf fod perygl gwrthdarawiad l-hyngom a'r brodorion â¢wedi cynyddu yn fawr yn ystod yr adeg y buom allan o'r ddinas, ond fel gawsom groesi llinell y gelyn yn ddiwrthwyneb- iad, a bu y wybodaeth am ansawdd y wlad, symudiadau y brodorion, a rhai pethaui eraill yn dderbyniol iawn gan ein swyddogion. ac yn ddigion i'n cadw ninau rhag goruchwyliaeth y bara cal- eds. Pan yn ysgrifenu hyn o linellau, n.ae yma gvnwrf mawr. a diysgwylir am yr alwad i frwydr unrhyw fynyd. Mae goehel gwrthdarawiad yn anmhoaibl bellach. Yr ydym yr cysgu yn ein dill- ad bob nos er's wythnos, a'n gynau wrth ein hochrau, a'n belts yn llwyth- og. Yr wyf yn brysio i anfon hyn o liniellau ymaith rhag y dichon na chaf gyfle i ysgrifenu yn fuan eto.

LLOFFION AR 1AES DADBLYGIAJ).

^Hgeir Nerthyn OI y Dydd>

Y PARCH, EINION C. EVANS,…